40 dni z życia Inki

Ina Zalewska (prawdziwe nazwisko: Danuta Siedzik) w chwili zatrzymania 20 lipca 1946 roku miała 17 lat.  Akta więzienne mówią: wysokość 160 cm, postać wątła i smukła, włosy gęste, wijące się i ciemne, twarz blada, podłużna, czoło wysokie, oczy piwne, brwi rzadkie, ciemne, nos mały, wąski i prosty, uszy normalne, usta małe, wargi grube, brak jednego zęba,  broda wąska, ręce małe, dłoń wąska, nogi wysokie, na podbiciu, postawa i chód prosty, wymowa normalna, włada językiem polskim i rosyjskim, operowana koło lewego ucha.

Opis wyglądu Inki to właściwie najobszerniejsza część dokumentów więziennych – cała jedna strona.  Na początku akt  lakoniczna informacja: przyprowadzona 20.7.46 godz. 18 przez funk. Marcinkiewicza; koniec kary 28.8.46 r. wyr.wyk.

Pozostałe kilkanaście kartek to protokół wykonania wyroku śmierci i korespondencja wewnętrzna: nakaz przyjęcia, postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego, informacja do Wojskowej Prokuratury Rejonowej o umieszczeniu w więzieniu, telefonogram Szefa Dep. Służby Sprawiedliwości MON płk. Henryka Zapolskiego o nieskorzystaniu przez Bolesława Bieruta z prawa łaski, wykaz więźniów skazanych na karę śmierci (2 nazwiska – biuralista Selmanowicz i biuralistka Siedzikówna), informacja do Urzędu Stanu Cywilnego, informacja o wykonaniu wyroku do Wydziału Więziennictwa i Obozów wojewódzkiego UB i odpis wyroku. Wszystkiego  19 stron. Poszła i umarła.

Akta więzienne nie są jedynymi dokumentami o życiu Danki Siedzikówny po zatrzymaniu.   Źródłem informacji jest  również księga kontrolna osób zatrzymanych i aresztowanych oraz akta sprawy karnej Danuty Siedzik „oskarżonej o przynależność do nielegalnej organizacji Ośrodek Mobilizacyjny Wileńskiego Okręgu AK, działającej m.in. na terenie województwa gdańskiego w latach 1945-47 tj. o popełnienie przestępstwa z art. 86 par. 1 kk Wojska Polskiego”.

Danutę Siedzikównę zatrzymano 20 lipca 1946 r. nad ranem w mieszkaniu we Wrzeszczu przy Wróblewskiego 7. Tutaj przyjechała dzień wcześniej po zaopatrzenie medyczne. Inkę wsypała Regina Żylińska-Mordas, zaufany człowiek Łupaszki. Nikt nie mógł uwierzyć, że ona sypie. Była bardzo przydatna UB, wręcz nadgorliwa. Szczegółowo charakteryzowała całą siatkę, wszystkich członków. Wskazała 120 punktów kontaktowych. Dostarczała zdjęcia i sama brała udział w obławach. Gdy nie miała kogo wsypać, wymyślała. Potem zamieszkała w Szczecinie i nie wiadomo, jak umarła. Syn mówi, że na raka, inni twierdzą, że została celowo potrącona przez samochód. 

Jak zatem wyglądało 40 ostatnich dni życia Inki w świetle dokumentów?

Ze względu na wielość przepływu informacji między instytucjami wojskowymi, prokuratorskimi, więziennymi przedstawiam tylko daty wybrane.

akta śledcze

Preludium

18 maja 1946 – Brunon Jankowski, komendant placówki SKP Tleń przesyła do Komendy Rejonowej w Czersku sprawozdania i zeznania świadków  napadu na placówkę w dniu 4 maja 1946

27 maja 1946 – st. sierżant Piotr Dryja, Kierownik Ref. Śledczego Powiatowej Komendy MO w Kościerzynie przedkłada dochodzenie w sprawie napadu na posterunek MO i placówkę UB w Starej Kiszewie do Prokuratury Sądu Rejonowego w Gdyni

6 czerwca 1946 – Komendant Oddziałowy Straży  Ochrony Kolei w Chojnicach Roman Barcikowski przesyła zapiski urzędowe w sprawie napadu na placówkę Tleń do Komendy Okręgowej SKP w Gdańsku

11 lipca 1946 –  Wojskowy Prokurator Rejonowy w Gdańsku mjr. Suchocki postanawia  wszcząć postępowanie karnego w sprawie napadu na posterunek MO i placówkę UB w Starej Kiszewie

13 lipca 1946 – do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku przychodzą akta dochodzenia

akta śledcze

20 lipca 1946 –  zatrzymanie Inki

kartoteka aresztowanych

20 lipca 1946 – postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego (areszt tymczasowy), wydane przez prokuratora wojskowego w Sopocie dr kpt. Brunickiego

20 lipca 1946 – nakaz przyjęcia Iny Zalewskiej wysłany do Naczelnika Więzienia w Gdańsku

20 lipca 1946 – postanowienie o zarządzeniu rewizji domowej, wydane przez Naczelnika Wydziału Śledczego WUBP w Gdańsku Józefa Bik

20 lipca 1946 – protokół rewizji osobistej wykonany i podpisany przez funkcjonariusza WUBP Andrzeja Stawickiego w obecności dwóch innych funkcjonariuszy

30 lipca 1946 – przesłuchanie świadków przez Andrzeja Stawickiego wraz z konfrontacją z Danutą Siedzikówną

31 lipca 1946 – przesłuchanie funkcjonariusza MO w Sztumie Franciszka Bablicha,  strażników kolejowych w Tleniu Brunona Jankowskiego i Marjana Daty – przez Andrzeja Stawickiego

31 lipca 1946 – przesłuchanie Inki przez Andrzeja Stawickiego

31 lipca 1946 – postanowienie o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej przez oficera śledczego  Andrzeja Stawickiego

31 lipca 1946 – akt oskarżenia podpisany przez Andrzeja Stawickiego z zarzutami, że:

1. Danuta Siedzikówna od czerwca 1945 do chwili aresztowania brała czynny udział w oddziale leśnym mjr „Łupaszki”, który to oddział miał na celu usunięcie przemocą ustanowione Organa Władzy Zwierzchniej Narodu Polskiego

2. Danuta Siedzikówna będąc w bandzie dywersyjnej mjr. „Łupaszki” brała udział w napadach na funkcjonariuszy UB i MO oraz na pociągi osobowe

3. Danuta Siedzikówna w dniu 10 czerwca 1946 publicznie nawoływała do popełnienia zbrodni, która została wykonana

31 lipca 1946 – postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia aktu oskarżenia i skierowania sprawy do Sądu, podpisane przez mjr. Suchockiego

02 sierpnia 1946 – wezwanie świadków na rozprawę (telefonogram), nadał: ppłk. Mrozek

02 sierpnia 1946 – przesłanie akt sprawy do  Wojskowego Prokuratora Rejonowego w Sopocie z prośbą o ustalenie terminu rozprawy na dzień 3 sierpnia, ponieważ na ten dzień zostali wezwani świadkowie

03 sierpnia 1946 godz. 16 – protokół rozprawy; funkcjonariusz Jankowski nie potwierdza, by oskarżona strzelała; prokurator wnosi o wyrok śmierci, obrońca wnosi o łagodny wymiar kary, oskarżona prosi o wyrok wg uznania sądu

03 sierpnia 1946 godz. 18 – sąd udaje się na naradę, godz 18.20 – sąd powraca z narady, ogłoszenie wyroku i o 18.45  zamknięcie rozprawy

Skład sędziowski:  przewodniczący mjr Adam Gajewski, sędzia  kpt. Kazimierz Nizio-Narski, ławnik kpr. podchor. Wacław Machola. Oskarżyciel: Wacław Krzyżanowski.

03 sierpnia 1946 – wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej; Inka zostaje skazana na dwukrotną karę śmierci, utratę praw, przepadek całego mienia i 16 lat więzienia, wyrok łączny: kara śmierci

03 sierpnia 1946 –  prośba o łaskę obrońcy z urzędu Jana Chmielowskiego, wysłana bez podpisu Inki do Obywatela Prezydenta

06 sierpnia 1946 – rozesłanie odpisów wyroku

19 sierpnia 1946 – odmowa Bolesława Bieruta udzielenia  łaski

23 sierpnia 1946 – pismo Szefa Dep. Służby Sprawiedliwości MON H. Zapolskiego do Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Gdańsku o nieskorzystaniu przez prezydenta z prawa łaski i konieczności wykonania wyroku

28 sierpnia 1946 – protokół wykonania wyroku śmierci w obecności prokuratora mjr. Wiktora Suchockiego, lekarza kpt. Mieczysława Rutkowskiego, ks. Mariana Prusaka; dowódca plutonu egzekucyjnego: ppor. Franciszek Sawicki

akta śledcze

Epilog

10 czerwca 1991 – postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z wniosku Wiesławy Korzeń  (siostry Inki) o uznaniu wyroku z dnia 3 sierpnia 1946 za nieważny; uzasadnienie: czyny przypisane Danucie Siedzikównej związane były z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a orzeczenie w tej sprawie wydane zostało z powodu takiej działalności. Skład sędziowski: przewodniczący SSW K. Ziółkowski, SSN Z. Żerański, p.o. SSW E. Koperska.

27 lipca Inka przez okno więzienne dała znak Helenie Mikołajewskiej, u której została zatrzymana, że nic nie powiedziała.  Była trzymana, czasem nago, w izolatce. Józef Bik, naczelnik Wydziału Śledczego gdańskiego WUBP, po dwukrotnej zmianie nazwiska uciekł do Szwecji, wygrał batalię o wyższą emeryturę jako funkcjonariusz bezpieki, wytyczony mu proces przez IPN nigdy nie doszedł do skutku. Akt oskarżenia brzmiał: „Bił ich [więźniów], znęcał się i zmuszał w ten sposób do składania zeznań”.  Andrzej Stawicki pozostał nieustalony. Był obywatelem radzieckim, być może zmienił nazwisko, zniszczył dokumentację i wyjechał.  Adam Gajewski został radcą prawnym Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku, pochowany w 1972 na Cmentarzu Oliwskim. Wacław Krzyżanowski zmarł w 2014 roku i został pochowany z honorami wojskowymi. Kpt. Kazimierz Nizio-Narski w czasie wojny był oficerem niemieckiej Kriminalpolizei (Kripo) i członkiem polskojęzycznej grupy Gestapo powołanej przez Alberta Forstera do germanizacji Pomorza.

Zdjęcia prywatne Inki dzięki uprzejmości p. Piotra Szubarczyka.

Anna Pisarska-Umańska

 przeczytaj również:

Daniel Czerwiński „Pierwsza dekada”

Mapa terroru – recenzja

Pamięci Zygmunta Baumana

Małżonkowie Kalkstein-Stolińscy

Jedna myśl na temat “40 dni z życia Inki

  • Wszystko fajnie, ale Anno, na miłość boską, skąd wytrzasnęłaś „polskojęzyczną grupę Gestapo do germanizacji Pomorza”…

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *