Symbolika kościołów żuławskich – prezbiterium, wieża, ossuarium, cmentarz

Zapoznaj się z częścią pierwszą.

Prezbiterium każdego kościoła to (w sensie węższym, bo szerzej jest nim cały kościół) model niebiańskiej Jerozolimy, miasta zbawionych, w którym centralne miejsce zajmują: tron Baranka – ołtarz i drzewo życia – krzyż. W średniowieczu kościoły prawie bez wyjątku były orientowane, czyli skierowane prezbiterium na wschód, skąd w Dniu Ostatecznym nadejdzie Chrystus – Wschodzące Słońce. Dlatego też wschodnia ściana kościoła była w średniowieczu najbardziej ozdobną fasadą świątyni, w porządku symbolicznym znacznie ważniejszą od tej, którą na początku, wchodząc do kościoła od zachodu czy południa, widzieli wierni.

plan Nowego Stawu

Plan Nowego Stawu

W Nowym Stawie plan miasta dostosowano do warunków terenowych (zakole rzeki Świętej, nomen omen…), ale kościół zbudowano poprzecznie w stosunku do planu ulic, zachowując orientację wschodnią.

W niebiańskiej Jerozolimie już przebywają święci, których obecność przypominają relikwie umieszczone na ołtarzach, ale także malowidła pokrywające ściany prezbiterium. Niżej rzadki przykład malowideł średniowiecznych zachowanych w prezbiterium kościoła w Niedźwiedzicy: po lewej św. Jerzy, po prawej św. Krzysztof.

Niedźwiedzica

Prezbiterium w kościele w Niedźwiedzicy, fot. Dariusz Piasek

W południowej ścianie prezbiterium zrujnowanego kościoła w Wocławach zachował się zamurowany hagioskop, czyli okno chorych, przez które udzielano komunii świętej osobom chorym, które nie mogły wejść do kościoła (fot. od zewnątrz).

hagioskop

Hagioskop w zniszczonym kościele we Wocławach, fot. Dariusz Piasek

Południowa ściana prezbiterium kościoła w Marynowach przypomina o potrójnych bramach niebiańskiej Jerozolimy. Wschodnia ściana tego kościoła również nawiązuje do trzech bram niebiańskiego Jeruzalem.

Południowa i wschodnia ściana kościoła w Marynowach

Wschodnia fasada kościoła w Starej Kościelnicy ozdobiona jest trzema oknami-bramami, przez które do wnętrza wchodzi Bóg-światło, a jej szczyt do upojenia powtarza motyw bram niebieskich. Trzy bramy dla Trójcy Świętej ozdabiają także wschodnią fasadę kościoła w Trutnowach.

Kościoły w Starej Kościelnicy i Trutnowach, fot. Dariusz Piasek

Poniżej fasada wschodnia kościoła w Myszewie. Przywiązanie do trzech okien ciągle widoczne.

kościół w Myszewie

Kościół w Myszewie, fot. Dariusz Piasek

Wschodnia ściana kościoła w Cyganku prezentuje nieco inne rozwiązanie. Czy dwa okna w centrum to boska i ludzka natura Chrystusa?

kościół w Cyganku

Kościół w Cyganku, fot. Dariusz Piasek

W Mątowach Wielkich dogmaty o Trójcy Świętej i hipostacji (podwójnej, boskiej i ludzkiej naturze) Chrystusa wydają się jeszcze lepiej widoczne.

kościół w Mątowach Wielkich

Kościół w Mątowach Wielkich, fot. Dariusz Piasek

To, że okno wschodnie jest bramą dla Chrystusa, podkreślono w fasadzie kościoła w Miłoradzu, umieszczając pod oknem wnękę ze sceną Ukrzyżowania.

Kościół w Miłoradzu, pod oknem wnęka ze sceną Ukrzyżowania, fot. Dariusz Piasek

Najpiękniejszą konstrukcją gotyckiego szczytu na Żuławach mógł się chyba poszczycić kościół w Ostaszewie, niestety spalony w 1945 r. Te poziome fryzy ozdobione ornamentem kratownicowym to zapewne nawiązanie do 12 fundamentów niebiańskiej Jerozolimy, a blendy-bramy wiadomo… W blendach zachowały się resztki gotyckich maswerków wyrysowanych w tynku.

Kościół w Ostaszewie – kiedyś i wygląd obecny, widać resztki maswerków, fot. Dariusz Piasek

Artykuł jest na trzech podstronach. Przejście na kolejną podstronę niżej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *