Czesław Świerczewski – dyrektor gdańskiej gazowni
Pierwszym po II wojnie światowej dyrektorem Gazowni Miejskiej przy ul. Wałowej w Gdańsku – otwartej uroczyście 7 VII 1946 r. – został inż. Czesław Świerczewski, późniejszy wykładowca kontraktowy Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej. Do naszego miasta przybył w 1946 r. Zmarł w Gdańsku w 1950 r. Został pochowany na cmentarzu w Oliwie.
Czesław Świerczewski urodził się 16 III 1866 r. w Jekaterynosławiu (ob. Dniepr – miasto w środkowo – wschodniej części Ukrainy). Jego rodzicami byli Teofil (uczestnik Powstania Styczniowego) i Marcjanna z d. Kuborowicz. Czesław kształcił się w Wyższej Szkole Realnej Krakowie, którą ukończył w 1883 r. Następnie podjął studia w Lwowskiej Szkole Politechnicznej, na Wydziale Chemii Technicznej. Dyplom inżyniera chemika uzyskał w 1887 r.
Osiem lat później poślubił Zofię Zaborowską, z którą doczekał się dwóch córek: Haliny i Marii oraz syna Stanisława. Po ukończeniu studiów pracował najpierw krótko w Zakładach Gazowych i Laboratorium Inspekcji Gazowej w Warszawie, a następnie w Gazowni Towarzystwa Gazowego Łodzi. Po paru latach został kierownikiem tej instytucji, a po jej przekształceniu w 1909 r. w zakład miasta Łodzi – został jej dyrektorem.
Z jego inicjatywy powstało pierwsze w zaborze rosyjskim laboratorium analiz i badań związanych z fabrykacją gazu świetlnego, a także koło Gazowników Polskich w Stowarzyszeniu Techników w Warszawie (utworzone w 1917 r.). W 1917 r. otrzymał Złoty Medal na Wystawie Przemysłowej w Łodzi. W latach 1909 – 1914 był członkiem łódzkiego Towarzystwa Inteligenckiego „Łączność”. W 1926 r. otrzymał honorowe członkostwo tegoż towarzystwa. Należał do Ligi Narodowej – tajnej organizacji politycznej zrzeszającej Polaków ze wszystkich zaborów, utworzonej w 1893 r. przez dotychczasowych działaczy Ligi Polskiej skupionych wokół Romana Dmowskiego.
Przed I wojną światową prowadził działalność oświatową i polityczną na Kaszubach. Był zwolennikiem przyłączenia tych terenów do Polski. W czerwcu 1912 r. uczestniczył w Zjeździe Kaszubów w Gdańsku, w czasie którego powołano Towarzystwo Młodokaszubów. Hasłem uczestników zjazdu było „Co kaszubskie, to polskie”. Miało wyrażać „myśl, iż wbrew różnicom językowym [Kaszubi – przyp. aut.] stanowią niewyodrębnioną część narodu polskiego ugruntowaną wspólną historią, kulturą oraz religią” (Wikipedia).
Czesław Świerczewski należał również do harcerstwa. W latach 1916 – 1918 pełnił funkcję przewodniczącego Łódzkiego Związku Harcerzy Polskich, organizacji powstałej w wyniku rozłamu w ruchu skautowym. Utworzyli ją instruktorzy będący zwolennikami ideologii narodowo – demokratycznej, przeciwni udziałowi harcerzy w działaniach zbrojnych I wojny światowej. Jej statut został zarejestrowany 28 XI 1916 r. „ŁZHP było wychowawczym, patriotycznym, dobrowolnym i samorządnym stowarzyszeniem, otwartym dla chłopców pochodzenia polskiego” (Wikipedia). Rozwiązano je w 1918 r. w związku z utworzeniem – w czasie Zjazdu Zjednoczeniowego w Lublinie – ogólnopolskiego Związku Harcerstwa Polskiego.
Świerczewski był współzałożycielem Polskiego Związku Techników Gazowych, powołanego w 1912 r. w Krakowie. Siedem lat później został prezesem Zrzeszenia Gazowników Polskich – nowej organizacji powstałej z połączenia Polskiego Związku Techników Gazowych z Kołem Gazowników Polskich. Po jej dalszych przekształceniach przez dziesięć lat pełnił funkcję prezesa Zrzeszenia Gazowników i Wodociągowców Polskich. W 1936 r. został członkiem Zarządu Polskiego Zrzeszenia Gazowników, Wodociągowców i Techników Sanitarnych. Należał również do Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Otrzymał honorowe członkostwo l’ Industrie du Gaz en France.
W 1919 r. założył łódzkie koło Towarzystwa Kresów Pomorskich (którego został prezesem), w ramach którego propagował przyłączenie Warmii i Mazur do Polski. Brał udział w akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach.
W 1920 r. zamieszkał w Warszawie. W 1923 r. pracował krótko na stanowisku dyrektora Polskiego Towarzystwa Gazowniczego, a następnie przez kilka lat (do momentu przejścia na emeryturę w 1935 r.) pełnił funkcję dyrektora Gazowni Miasta Stołecznego Warszawy. Rozbudował w niej dział marketingu. Jak możemy przeczytać w „Encyklopedii Gdańskiej” zainicjował w Warszawie „akcję reklamową w celu propagowania gazu jako nośnika energii” , która doprowadziła do znacznego wzrostu liczby odbiorców gazu. Przyczynił się też do rozbudowy i unowocześnienia gazowni oraz rozbudowy sieci gazowej w stolicy.
Czesław Świerczewski zajmował się również pracą publicystyczną. Wygłaszał odczyty np. 14 IV 1917 r. w czasie Nadzwyczajnego Zjazdu Techników Polskich w Warszawie wygłosił referat pt. „Kilka słów o potrzebie rozwoju gazownictwa w naszych miastach i miasteczkach”, a 8 II 1918 r. w siedzibie Stowarzyszenia Techników w Warszawie wystąpił z odczytem pt. „Gazownictwo, jako jeden z czynników niezależności gospodarczej”. Treść jego referatu wygłoszonego 21 I 1931 r. w Magistracie m. st. Warszawy, poświęconego Gazowni Miejskiej w Warszawie ukazała się drukiem pt. „Gazownia Miejska m. st. Warszawy. Rozbudowa fabryki 1923 – 1931” (Warszawa, 1931 r.).
Pisał artykuły poświęcone zagadnieniom poświęconym gazownictwu, taryfom za prąd i gaz, roli władz miejskich w propagowaniu gazu jako surowca do ogrzewania. Ukazywały się one w następujących czasopismach branżowych: „Gaz i Woda”, „Gaz, Woda i Technika Sanitarna”, „Samorząd Miejski”. Świerczewski był też współautorem skryptu pt. „Technologia Chemiczna Ogólna” (Warszawa, 1908 r.).
Po wybuchu II wojny światowej pozostał w Warszawie. Do momentu wybuchu Powstania Warszawskiego (w czasie którego stracił swój dorobek naukowy zdeponowany w willi zaprzyjaźnionego z nim ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego na Żoliborzu) pełnił funkcję rzeczoznawcy w Izbie Przemysłowo – Handlowej w zakresie gazownictwa i pokrewnych gałęzi przemysłu.
W 1946 r. przybył do Gdańska. Został pierwszym dyrektorem Gazowni Miejskiej przy ul. Wałowej, opracował program jej rozwoju. Po rezygnacji z tego stanowiska (w połowie 1947 r.) pracował dalej w tej instytucji jako doradca techniczny. Ponadto w latach 1947 – 1950 był wykładowcą kontraktowym na Wydziale Chemicznym Politechniki Gdańskiej. Za swą działalność otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski oraz aż czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi.
Zmarł 29 IV 1950 r. Spoczął na cmentarzu w Oliwie. Kilka miesięcy później pochowano obok niego jego żonę Zofię.
Wspomnienie o Czesławie Świerczewskim napisałam korzystając z:
- „Encyklopedii Gdańskiej”
- Wikipedii
- www.cnakna.blogspot.com „Program Młodokaszubów w latach 1908-1912”, Krzysztof Grau
- www.pg.edu.pl „Udział profesorów Politechniki Gdańskiej w odbudowie przemysłu”, dr Witold Parteka
