Odkrywał piękno ziemi wyhaftowanej złotem bursztynu
Alfred Świerkosz to postać, której życie mogłoby posłużyć za scenariusz do filmu o niezłomności i pasji. Jako wybitny dziennikarz i patriota, przez dziesięciolecia dokumentował losy Pomorza.
„Znaszli tę ziemię, słowiański synu, Wyhaftowaną złotem bursztynu? Gdzie morska fala przez lat tysiące Pieści piaskowe ławy drzemiące? Gdzie nad brzegami zdradliwą nocą Wśród fal latarnie morskie migocą? (…) Znaszli tę ziemię, gdzie Łyska świeci, Szembarskie Góry giną w zamieci, Gdzie jezior echa huczą w kotlinach, Gdzie wrzos czerwieni się po dolinach? Znaszli tę ziemię, gdzie sobie bierze Gryf swój początek i ma swe leże? Patrz, tam przed tobą ta ziem korona, Nasza kaszubska, nasza pieszczona. (fragm. „Kaszuby”, Maryla Wolska 1909 r.)
Na tej ziemi „wyhaftowanej złotem bursztynu”, gdzie „sobie bierze Gryf swój początek”, ziemi kaszubskiej, którą poetka nazwała „ziem koroną”, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zamieszkał przybyły ze Lwowa Alfred Świerkosz. Otrzymał posadę nauczyciela w utworzonej w 1921 r. polskiej szkole w Pucku. W międzyczasie skończył studia dziennikarskie. Jednocześnie włączył się w działalność społeczną i kulturalno – oświatową.
Zafascynowała go ziemia pomorska – jej przyroda, historia i bogata kultura jej mieszkańców. Odkrywał jej piękno na nowo; utrwalał je na kliszy fotograficznej, popularyzował na łamach prasy. Był autorem jednych z pierwszych w przewodników i monografii w języku polskim poświęconych Pomorzu Gdańskiemu, które zostały wydane m. in. w cyklu „Z Wybrzeża Polskiego”.
„W pracy zawodowej łączył wrodzoną ciekawość świata i zmysł obserwacji z pasją fotograficzną. Dokumentował zarówno przełomowe wydarzenia, jak i życie codzienne” (muzeumpuck.pl).
Alfred Juliusz Świerkosz urodził się we Lwowie 24 I 1900 r. w rodzinie Tomasza Świerkosza (1863 – 1933) i Marie z d. Maguin (1864–1920). Kształcił się w swym rodzinnym mieście oraz w Przemyślu. Na Wybrzeże przybył w 1920 r. Zamieszkał w Pucku przy ul. Klasztornej 139 (dane na podstawie: „Spis mieszkańców Pucka. Adresy miasta Pucka”, 1925 r. Grudziądz, F. Jeuthe). W następnym roku objął posadę nauczyciela w pierwszej polskiej Szkole Wydziałowej w Pucku, założonej wówczas przez inspektora szkolnego Powiatu Puckiego Bronisława Górnego.
Zgodnie z informacją podaną na stronie muzeumpuck.pl „Ten typ szkół był charakterystyczny dla terenów województwa pomorskiego, poznańskiego i śląskiego, gdzie odrodzone państwo polskie przejęło po pruskim systemie oświatowym szkoły zwane wcześniej obywatelskimi, a następnie średnimi. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z 25.05.1920 r., uznano je za sześcioletnie wyższego typu szkoły powszechne. W II RP otrzymały one nazwę szkół wydziałowych oraz jednolitą organizację. Na Pomorzu ten typ szkół funkcjonował do 1937 r. Były one zakładane i w całości utrzymywane przez gminy miejskie”.
Jej siedzibą został budynek dawnej szkoły ewangelickiej przy ul. Zamkowej. Szkoła ta istniała do 1929 r., kiedy to decyzją Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego została zlikwidowana z powodu braku wystarczającej liczby uczniów. Początkowo pracowali w niej: Brunon Deskowski – kierownik szkoły, nauczyciele: Alfred Świerkosz, A. Haftka, Stanisława Bawarska, Ptasiak, Maria Banachowa.
„Znakiem rozpoznawczym i dumą szkoły” stała się utworzona przez Świerkosza drużyna harcerska, która była pierwszą polską drużyną harcerską w tym mieście.
Alfred Świerkosz był też jednym z organizatorów pierwszego na Wybrzeżu, powołanego w 1921 r. w Pucku oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. „Wkrótce instytucja otworzyła w ratuszu miejskim Muzeum Etnograficzne, w którym prezentowano regionalne dziedzictwo. Eksponaty, takie jak ludowe przedmioty użytkowe, regionalna sztuka, fotografie i filmy edukacyjne, zostały wkrótce zaprezentowane na warszawskiej wystawie „Nasze morze” W 1927 r. Alfred Świerkosz decyzją kuratora oświaty został przeniesiony do pracy w szkołach w Sępólnie i Rajkowach.
W 1929 r. wyjechał do Krakowa, gdzie podjął studia dziennikarskie. Na Wybrzeże powrócił w 1933 r. Otrzymał stanowisko kierownika szkoły powszechnej w Wielkiej Wsi (ob. Władysławowo). Równolegle zajmował się pracą dziennikarską. Został korespondentem Polskiej Agencji Telegraficznej w Warszawie oraz krakowskiego „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”. Był redaktorem czasopism regionalnych (np. „Straży nad Wisłą”, „Gryfa”), współpracował też z Polskim Radiem.
Jako dziennikarz popularyzował wiedzę dotyczącą historii i kultury Pomorza Gdańskiego. W czasie audycji radiowych opowiadał o rybackich tradycjach oraz kaszubskich obrzędach. Na łamach takich czasopism, jak „Światowid” czy „As”, zaznajamiał czytelników ze sztuką ludową i promował rodzący się wówczas strój regionalny.
Jak już wspomniałam, Alfred Świerkosz opracował cykl monografii „Z Wybrzeża Polskiego”, w tym „Brzegiem Międzymorza: Wielka Wieś, Chałupy, Kuźnica, Jastarnia, Bór, Jurata: zarys monograficzny osad Półwyspu Helskiego”, „Puck. Zarys Monograficzny Z Ilustracjami”, ponadto „Puck: najstarszy gród nad Zatoką Pucką”, „Merki – zagadkowe znaki rybaków”, „Jan III Sobieski na Kaszubach”. Ilustrował je własnymi fotografiami. Mieszkając w Wielkiej Wsi należał do Związku Obrony Kresów Zachodnich, w którym pełnił funkcję skarbnika. Był też członkiem Związku Literatów i Poetów Kaszubskich w Gdyni.
W 1938 r. za zasługi „na niwie społecznej, popularyzatorskiej oraz zawodowej” otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi. We wrześniu 1939 r. wziął udział w obronie Helu; redagował wtedy m.in. „Biuletyn Wojenny”. Po kapitulacji, chociaż nie był żołnierzem, wraz z innymi obrońcami znalazł się w Oflagu II C Woldenberg. Posługując się fałszywym nazwiskiem prowadził tam działalność kulturalno – oświatową, w ramach której organizował kursy nauczycielskie, teatr i radio. W 1945 r. zamieszkał w Gdańsku. Został zatrudniony w gdańskiej rozgłośni Polskiego Radia – najpierw jako kierownik literacki, potem jako kierownik działu informacyjnego.
Współpracował też z lokalną prasą np. z „Dziennikiem Bałtyckim”, „Głosem Wybrzeża”, „Wieczorem Wybrzeża”, z wydawanym w Bydgoszczy „Ilustrowanym Kurierem Polskim”, jak również z czasopismami kulturalno – artystycznymi np. „Literami” i „Arkoną”. W latach 1948 – 1949 był gdańskim korespondentem wychodzącego w Warszawie „Dziennika Ludowego – Wola Ludu”.
W pismach tych zamieszczał w nich artykuły poświęcone przede wszystkim kulturze i historii Pomorza, a także reportaże związane z gospodarką morską i rybacką, za co otrzymał Złotą Odznakę Zasłużonego Pracownika Morza oraz Odznakę honorową „Za zasługi dla miasta Gdańska”. Z kolei za zasługi dla ruchu turystycznego został wyróżniony Złotą Honorową Odznaką PTTK. Był członkiem Związku Zawodowego Dziennikarzy RP i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.
Zmarł 23 III 1968 r. i został pochowany na cmentarzu w Oliwie. Dziesięć lat później spoczęła tam jego żona Maria z. d. Górny, a w 2002 r. – syn Krzysztof. Od 7 IX do 9 XII 2025 r. w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko – Pomorskiej w Wejherowie czynna była wystawa poświęcona życiu i działalności Alfreda Świerkosza pt. „Wiatr od morza… Alfred Świerkosz (1900-1968) Wirtuoz piękna polskiego Wybrzeża”. Z kolei 8 II br. z okazji 106. rocznicy Zaślubin Polski z morzem w Muzeum Ziemi Puckiej w Pucku w oddziale „Szpitalik” przy ul. Wałowej 11 została otwarta wystawa „Alfred Świerkosz (1900 – 1968) Z Polskiego Wybrzeża”. Wystawa ta będzie otwarta do 17 IV 2026 r.
Wspomnienie o Alfredzie Świerkoszu napisałam korzystając z:
- muzeumpuck.pl
- zbiory.mufo.krakow.pl
- pomorskie.eu
- muzeum.wejherowo.pl
- Wikipedii
- dawnaoliwa.pl „Oliwskie impresje. Z notatnika lokalnego przewodnika”Spacer szlakiem przewodników z Katarzyną Tarnowską”
- pbc.gda.pl „Morze polskie i Pomorze w pieśni : antologia poezji o tematyce morskiej zebrał, ułożył oraz słowem wstępem i objaśnieniami zaopatrzył dr Władysław Pniewski”
- audiovis.nac.gov.pl
