Stanął sobie w pruskim Gdańsku, przeżył swego fundatora, przetrwał okropieństwa pierwszej, a także i drugiej wojny światowej. Nie ruszyły go też żadne europejskie przemiany polityczne. Nadal stoi i patrzy z wysoka…

Jest najstarszym z gdańskich pomników.

Odsłonięto go 27 września 1898 roku, w 85 rocznicę kapitulacji garnizonu francuskiego, upamiętniając poległych pod Gdańskiem żołnierzy rosyjskich walczących tu w bitwach 1734, 1807 i 1813 roku. Stoi pomiędzy ulicą Dąbrowskiego a Redutą Miejską, na terenie tzw. Grodziska.

Fundatorem był car Mikołaj II a budowę nadzorował konsulat rosyjski w Gdańsku. Firma „Granit” z Hango w Finlandii. Na pomniku możemy odczytać napis (oczywiście ci, którzy znają cyrylicę):

„Русским воинам павшим при осадах Данцига” (Rosyjskim żołnierzom poległym w oblężeniach Gdańska).

Są również daty bitew – 1734, 1807,1813 i data budowy 1898. Zachwyci nas niewątpliwie ciekawa mozaikowa ikona z postacią św. Jerzego. Na szczycie pomnika znajduje się prawosławny krzyż. Pomnik stoi przypuszczalnie na mogile Rosjan poległych w 1734 roku. Leży ich tu ponoć ponad 700.

A co oznaczają poszczególne daty?

Rok 1734
Wtedy to Gdańsk udzielił schronienia Stanisławowi Leszczyńskiemu, po tym jak w Polsce doszło do podwójnej elekcji. Stronnicy francuscy wybrali we wrześniu 1733 r. na króla Stanisława Leszczyńskiego, którego córka Maria została żoną ówczesnego monarchy Francji Ludwika XV. Z drugiej strony wspierająca Austrię Rosja poparła wybór Augusta III, władcy Saksonii, syna poprzedniego polskiego króla Augusta II. Armia rosyjska rozprawiwszy się ze zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego w Warszawie ruszyła na Gdańsk. W lutym 1734 rozpoczęło się jego oblężenie. Miasta broniło 6,5 tysiąca żołnierzy i 8 tysięcy uzbrojonych mieszczan. Wkrótce do pomocy przysłano im około 2,5 tysiąca żołnierzy z Francji. Liczba żołnierzy oblegających wojsk wynosiła 40–45 tysięcy żołnierzy. Pod koniec oblężenia na pomoc przybyło jeszcze 10 tysięcy wojskowych z Saksonii.Oblężenie trwało 135 dni. Obie strony poniosły potężne straty w ludziach, a miasto również w infrastrukturze. Miasto w końcu musiało się poddać, zaś pod koniec czerwca król Stanisław Leszczyński opuścił nasze miasto w przebraniu i schronił się w Królewcu (dzisiejszy Kaliningrad).

Oblężenie Gdańska w 1734 r.

Rok 1807
Początek wieku XIX to oczywiście okres tzw. „napoleoński” . W swoim marszu na wschód „Mały Kapral” zahaczył też o nasze miasto. Na początku 1807 roku rozpoczęło się oblężenie Gdańska.  Miało to też związek z toczącą się wówczas wojną pomiędzy Francją a Prusami. Gdańsk nie był zbyt dobrze przygotowany do obrony, była ona w trakcie realizacji i do kapitulacji doszło pod koniec maja.
Cesarz wjechał do Gdańska 1 czerwca 1807 roku. A potem były kontrybucje, podatki na rzecz Francuzów… Potem Gdańsk po raz pierwszy był Wolnym Miastem, ale o tym może innym razem…

Oblężenie Gdańska w 1807 r. –  obraz Jean-Antoine-Siméon Fort  z 1842 r.

Rok 1813
Zima 1812/13 i rosyjski mróz pokonały wielką, niezwyciężoną armię i zmusiły do odwrotu. Wódz – Bonaparte zdecydował, że główna linia jego obrony będzie opierała się na rzece Wiśle, z Wolnym Miastem Gdańskiem jako głównym punktem oporu.  I wtedy się zaczął koszmar Gdańska. Miasto oblegały armia rosyjska i pruska, a wewnątrz broniły się wojska francuskie. Trwało to blisko jedenaście miesięcy. Okropny czas. Ale o tym może też innym razem.
Decyzję o kapitulacji podjęto po wielkim pożarze, który nocą 31 października 1813 roku, strawił południową część Wyspy Spichrzów z zapasami żywności. Kapitulację podpisano 29 listopada. Gdańsk znowu stał się pruskim miastem.

Reduta Kabruna, obraz Horacego Verneta z 1823 r. – oblężenie Gdańska 1813, kapitan Chambure na rosyjskich pozycjach przy domu Jacoba Kabruna w okolicach Wrzeszcza

Trzy daty – 1734,1807 i 1813- każda z nich, zważywszy na ilości poległych, tragiczna. I to niezależnie od tego jakiej byli narodowości. Oby nigdy więcej nie trzeba było stawiać takich pomników- pomników pamięci poległych.

Ewa Czerwińska, przewodnik po Trójmieście

Artykuł ukazał się pierwotnie na blogu  Ewa Czerwińska


Discover more from Gdańsk Strefa Prestiżu

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

3 thoughts on “Najstarszy w Gdańsku

  • Mam pytanie: kto jest autorem obrazu „Oblężenie Gdańska w 1807 r.”? Z gory dziekuje

    Odpowiedz
    • Jean-Antoine-Siméon Fort, obraz został namalowany w 1842 i wisi w Wersalu. Uzupełnimy.

      Odpowiedz
  • Czas na pomnik w Gdańsku Stanisława Leszczyńskiego. Czy do 2034 roku powstanie?

    Odpowiedz

Dodaj opinię lub komentarz.