Sukces naukowców AWFiS w kosmosie!

Eksperyment „Neurofeedback EEG” zrealizowany na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej

15 lipca 2025 roku zakończyła się misja Axiom 4 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Kapsuła Dragon wodowała bezpiecznie w wodach Oceanu Spokojnego u wybrzeży Kalifornii, a na jej pokładzie znalazł się pierwszy Polak, który wziął udział w misji naukowo-technicznej na ISS – dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. To wyjątkowy i historyczny moment dla Polski oraz dla całej społeczności naukowej. Podczas misji zrealizowano 13 eksperymentów zakwalifikowanych przez Polską Agencję Kosmiczną (POLSA) i Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) jako projekty o najwyższym potencjale. W tym gronie znalazł się także projekt „Neurofeedback EEG”, którego koncepcja, realizacja i nadzór naukowy są dziełem zespołu badawczego z Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku, kierowanego przez prof. dra hab. Marcina Dornowskiego.

Neurofeedback EEG – co badaliśmy w kosmosie?

Celem projektu było zbadanie wpływu treningu fal mózgowych metodą neurofeedback EEG na funkcjonowanie psychiczne astronautów w warunkach mikrograwitacji. Czy można trenować umysł w kosmosie? Czy bioelektryczna aktywność mózgu może być świadomie regulowana poza Ziemią, by wspierać koncentrację, odporność na stres i adaptację do ekstremalnych warunków? To pytania, na które zespół AWFiS poszukiwał odpowiedzi, realizując pierwsze tego typu badania na ISS. W skład zespołu badawczego weszli również: prof. Inna Sokołowska, dr Milena Lachowicz oraz dr Tomasz Szot.

Po zakończeniu fazy eksperymentalnej w przestrzeni kosmicznej, w dniach 19–24 lipca, przeprowadzono badania kontrolne astronauty w dwóch ośrodkach:

• w siedzibie AXIOM Space w Houston (USA),
• oraz w Europejskim Centrum Astronautycznym (EAC) w Kolonii (Niemcy).

Zakończył się tym samym kluczowy etap zbierania danych. Przed zespołem teraz kolejna faza – wielomiesięczna analiza wyników i przygotowanie publikacji naukowych.

Kosmos to nie tylko wielkie idee – to także konkrety i liczby

Choć projekt ma skalę kosmiczną, warto pokazać, jak ogromnym wysiłkiem organizacyjnym i naukowym się wiązał. Oto kulisy pracy naszego zespołu:

• 2 645 wymienionych maili,
• 163 spotkania online,
• 1 215 minut rozmów telefonicznych,
• 978 wysłanych SMS-ów,
• 227 opracowanych dokumentów,
• 47 kg sprzętu badawczego – w tym system neurofeedback „ELMIKO”,
• 72 godziny w samolocie, 10 godzin w pociągach, 36 godzin w samochodzie,
• 3 kraje, 7 miast,
• 4 osoby w zespole badawczym – nasze własne „Fantastic Four”,
• 9 instytucji wspierających projekt, w tym m.in.: Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej, POLSA, ESA, NASA, AXIOM, SpaceX, HUNOR – Węgierska Agencja Kosmiczna, Uniwersytet Massachusetts,
• 2 astronautów objętych badaniem,
• 4 475 godzin pracy – i licznik wciąż bije!

Kulisy projektu – rozmowa z prof. Marcinem Dornowskim

• Jakie były największe wyzwania w trakcie realizacji projektu – zarówno organizacyjne, techniczne, jak i naukowe?
  (Co sprawiło najwięcej trudności – logistyka, współpraca międzynarodowa, czas, sprzęt?)

„Przygotowani byliśmy na wszelakie scenariusze więc chcieliśmy, żeby nic nas nie zaskoczyło… jednakże rzeczywiście sprawy logistyczne i sprzętowe spędzały nam czasami sen z oczu… wszystko było wyliczone co do minuty a każde urządzenie badawcze musiało zadziałać bez zarzutu.”

• Czy wszystkie założenia projektu udało się zrealizować zgodnie z planem? Czy były jakieś nieoczekiwane trudności lub kompromisy?

„Jak na razie, żeby nie zapeszyć, wszystkie założenia realizowane są wg planu i nic nie musieliśmy korygować.”

• Jakie warunki musieliście spełnić, by projekt został zakwalifikowany do misji IGNIS i zaakceptowany przez Europejską Agencję Kosmiczną?

„Projekt musiał wpisywać się w potrzeby i wymogi Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz studium jego wykonalności musiało być na najwyższym poziomie. Dopiero wtedy oceniane były poszczególne założenia, aparatura, zespół badawczy oraz budżet.”

• Czy dostępne są już jakieś wstępne wyniki badań? Jeśli tak – jakie płyną z nich pierwsze wnioski?

„Na chwilę obecną wyniki są gromadzone w poszczególne ‘szuflady’ merytoryczne i niebawem zespół siada do ich opracowania i analizy.”

• Jakie znaczenie może mieć trening EEG neurofeedback dla przyszłych długoterminowych misji kosmicznych – np. na Marsa?

„Nie chcę wybiegać w przyszłość bez potwierdzenia naukowego/statystycznego, ale może mieć znaczące. Każda metoda obniżająca wpływ stresu na organizm astronauty, a przez to zwiększająca lub utrzymująca jego efektywność, jest na wagę złota.”

Co dalej?

To dla mnie ogromne wyróżnienie i dowód na to, że polska nauka może mieć realny wpływ na przyszłość badań w przestrzeni kosmicznej. Ale za tym sukcesem stoją miesiące pracy, niezliczone godziny analiz i wiele wyzwań organizacyjnych – podkreśla prof. Marcin Dornowski.

Aktualnie trwają prace nad analizą zebranych danych. Ich rezultaty mogą pomóc w opracowaniu nowych metod wspierania kondycji psychicznej astronautów – nie tylko w kosmosie, ale także w zastosowaniach na Ziemi, np. w medycynie, sporcie czy rehabilitacji.

Zespół AWFiS już wkrótce przedstawi pierwsze wnioski i publikacje. A tymczasem – jak przyznał sam Profesor – przyszedł czas na symboliczną minutę odpoczynku. Całemu zespołowi badawczemu AWFiS w Gdańsku składamy serdeczne gratulacje i wyrazy uznania za wkład w międzynarodowy rozwój nauki. Eksperyment „Neurofeedback EEG” to nie tylko techniczny sukces – to także dowód na to, że z Gdańska można sięgnąć gwiazd.

• Projekt realizowany we współpracy z ESA, POLSA, AXIOM Space, NASA oraz innymi partnerami międzynarodowymi.
• Data zakończenia eksperymentu: 15 lipca 2025
• Kierownik projektu: prof. dr hab. Marcin Dornowski (AWFiS)

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu, materiały prasowe