Tadeusz Bramiński i jego córka Boguchwała

„Gdzie wody płużył kil zaborcy,/ Dziś płynie nasza straż! / Teraz im z masztu wiej proporcem/ Śmigły okręcie nasz!/ Krwawa i biała to bandera -/ – Szarpie zbroczone krwią -/ Dziś cień po morzach rozpościera/ Nad fali paszczą lwią”. (J. B. Rychliński, „Towarzyszom broni z pozdrowieniem. Biały orle mórz” 1929 r.)

Jednym z oficerów Marynarki Wojennej II RP był Tadeusz Bramiński. Urodził się na ziemiach zaboru pruskiego, pierwsze szlify zdobywał w Kaiserliche Marine. Od 1919 r. służył w polskiej Marynarce Wojennej. Został zamordowany w 1943 r. w KL Stutthof. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni. W 2005 r. został patronem jednej z gdańskich ulic. Jego córka Boguchwała Bramińska, malarka w latach 50. uczestniczyła w odbudowie Głównego Miasta Gdańska.

Tadeusz Bramiński urodził się 4 XI 1875 r. w Rogowie w ob. powiecie żnińskim. Jego rodzicami byli Ignacy Bramiński i Apolinara z Klassów. Od siedemnastego roku życia związany był z Kaiserliche Marine. Początkowo służył na kanonierkach, jachtach, potem na okrętach pomiarowych i jednostkach hydrograficznych.

W 1902 r. uzyskał stopień oficerski. Po ukończeniu kursów mierniczego i astronomicznego pracował w Departamencie Nawigacyjno – Mierniczym w Berlinie. W odradzającej się po latach zaborów Ojczyźnie Tadeusz Bramiński w stopniu porucznika marynarki wstąpił do Marynarki Wojennej RP (powołanej dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dn. 28 XI 1918 r.). Skierowano go do służby w utworzonym 19 II 1920 r. w Gdańsku Urzędzie Hydrograficznym, którego siedzibę – w związku z planowaną budową gdyńskiego portu – w styczniu kolejnego roku przeniesiono do Gdyni.

„Podstawowe zadania Urzędu obejmowały nadzór nad bezpieczeństwem żeglugi na polskich wodach morskich, dostarczanie okrętom niezbędnych map i pomocy nawigacyjnych, prowadzenie pomiarów na morzu i wybrzeżu, niezbędnych dla sporządzania map morskich i instrukcji nawigacyjnych, dostarczanie dowództwu Marynarki Wojennej niezbędnych danych hydrologicznych i hydrograficznych do celów operacyjnych a także szkolenie personelu” (www.bhmw.wp.mil.pl). Bramiński został dowódcą pierwszego okrętu polskiej Marynarki Wojennej ORP „Pomorzanin” (będącego jednocześnie pierwszą jednostką noszącą tę nazwę).

Na stronie www.muzeummw.pl możemy przeczytać, iż był to „płaskodenny żelazny parowiec pasażersko – towarowy żeglugi przybrzeżnej (zbud. 1893, pojemność 186 BRT, do 200 pasażerów), kupiony w Hamburgu z końcem 1919 formalnie przez kpt. mar. Józefa Unruga [ówczesnego szefa Urzędu Hydrograficznego Marynarki Wojennej – przyp. aut.], gdyż Niemcy nie chcieli sprzedawać statku bezpośrednio rządowi polskiemu. Remont i adaptację na okręt hydrograficzny wykonano w stoczni Wojana w Gdańsku”. Uroczystość podniesienia na nim biało – czerwonej bandery odbyła się w Gdańsku w maju 1920 r.

Latem tegoż roku na jego pokładzie rozpoczęto intensywne szkolenie załogi w zakresie wykonywania pomiarów hydrograficznych. Z przeszkolonych tam podoficerów i marynarzy utworzono tzw. grupę pomiarową, która niebawem rozpoczęła sondowanie rejonu podejścia do portu w Pucku. ORP „Pomorzanin” „mając niewiele ponad 200 ton wyporności i specyficzną, płaską konstrukcję dna znakomicie nadawał się do operowania na wodach płytkiej Zatoki Puckiej”. (www.magnym-x.pl)

Polska Marynarka Wojenna oprócz okrętu hydrograficznego potrzebowała również trałowców, „ponieważ nałożony na młode państwo morskie wymóg zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi na polskich wodach zmuszał do poszukiwania i likwidacji wszelkich min będących pozostałościami po dopiero zakończonej wojnie światowej. Już w dokumencie z 5 sierpnia 1919 roku zwanym >Programem rozbudowy Polskiej Floty Wojennej< i zaakceptowanym przez Oddział I Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego zawarto propozycję zakupu sześciu trałowców, zwanych wówczas „trawlerami” (wymawianymi najczęściej jako „traulery”)” (www.magnym-x.pl).

Cztery trałowce (typu FM o numerach: 2, 27, 28 i 31) zostały zakupione przez Polskę we wrześniu 1920 r. od fińskiej firmy Hoffströms, z niemieckiego demobilu wojennego. Jednym z nich był ORP „Mewa”, którego pierwszym dowódcą został por. mar. Michał Borowski; później funkcję tę przez krótki czas sprawował Tadeusz Bramiński. Statek ten najprawdopodobniej został zbudowany w stoczni Lübecker Maschinenbau – Gesselschaft w Lubece, wodowany był w 1919 r. Dość krótko służył w niemieckiej marynarce. Do służby w polskiej Marynarce Wojennej wszedł 1 III 1921 r. Wykorzystywany był do trałowania min na wodach Zatoki Gdańskiej oraz do szkolenia specjalistów morskich. W 1931 r. jednostkę tę wyremontowano i przebudowano na okręt hydrograficzny; w 1934 r. zmieniono nazwę na ORP „Pomorzanin”.

Tadeusz Bramiński w następnych latach był po kolei dowódcą okrętów: ORP „Generał Haller”, ORP „Ślązak” i ORP „Warta”.

Kanonierka ORP „Generał Haller” została zbudowana w Finlandii na zamówienie carskiej marynarki wojennej. Przejęta przez Finów w 1917 r., trzy lata później została zakupiona przez Polskę. Pełniła funkcję okrętu szkolnego. Biało – czerwoną banderę podniesiono na niej 17 IV 1921 r.

Tadeusz Bramiński był piątym z kolei dowódcą tej jednostki, służył na niej tylko przez kilka miesięcy. Następnie objął dowództwo ORP „Ślązak” – byłego niemieckiego torpedowca A 59 zwodowanego w kwietniu 1917 r. w Stoczni „Vulcan” w Szczecinie. Okręt ten dwa lata później Rada Ambasadorów – w ramach podziału floty niemieckiej – przyznała Polsce wraz z bliźniaczymi jednostkami: ORP „Podhalanin” i ORP „Krakowiak”, zbliżonym do nich ORP „Kujawiak” oraz dwoma innymi torpedowcami: ORP „Mazur” i ORP „Kaszub”. ORP „Ślązak” rozpoczął służbę w polskiej Marynarce Wojennej w 1923 r. Wkrótce wszedł w skład Dywizjonu Torpedowców.

W 1926 r. Tadeusz Bramiński awansował do stopnia komandora porucznika i został przeniesiony w stan spoczynku. W tym samym roku przyjęto go do Żeglugi Polskiej – przedsiębiorstwa armatorskiego utworzonego wtedy w Gdyni, początkowo z siedzibą w domu byłego wójta Radtkego przy ul. 10 Lutego 4.

Organizatorem, a następnie pierwszym dyrektorem Żeglugi Polskiej został Julian Rummel (inżynier budowy okrętów, orędownik budowy portu w Gdyni). Po latach wspominał on: „W Gdyni mogłem znaleźć tylko jeden, mniej więcej odpowiedni lokal. Było nim czteropokojowe mieszkanie w domu b. wójta Gdyni, p. Radtke, na ulicy 10 lutego. (…) Stopniowo urządzaliśmy się w biurze. Jeden z pokoi zająłem na swój gabinet, drugi na buchalterię i kasę, w trzecim mieścił się p. Rothert [inż. Kazimierz Rothert – przyp. aut.], w środkowych sekretariat, gdzie mieli także urzędować inspektorzy — nawigacyjny i techniczny — których wówczas jeszcze nie było” (www.tmg.org.pl, Julian Rummel, fragmenty pamiętnika „U kolebki Gdyni”).

Bramiński został dowódcą jednego z pięciu statków zakupionych przez Polskę w styczniu 1927 r. we Francji, mianowicie masowca SS „Katowice”. Jednostka ta została zbudowana w dwudziestoleciu międzywojennym w stoczni Chantiers Navals Français (CNF) w Blainville – sur – Orne nad Kanałem La Manche. Pływała pod francuską banderą jako „Vendemiaire”. Statek ten pod dowództwem Tadeusza Bramińskiego 6 I 1927 r. wpłynął do gdyńskiego portu. W uroczystości podniesienia na nim polskiej bandery – która miała miejsce następnego dnia – wziął udział ówczesny minister przemysłu i handlu Eugeniusz Kwiatkowski.

Węglowiec ten przejęty przez Żeglugę Polską otrzymał nazwę „Katowice”. Pływał głównie po wodach Bałtyku i Morza Północnego – do portów szwedzkich i brytyjskiego Preston.

W 1938 r. Tadeusz Bramiński został kierownikiem Wydziału Holowniczo – Ratowniczego „Żeglugi Gdańskiej”. Zgodnie z informacją z Księgi adresowej ziem Zachodniej Polski. Gdynia – Wybrzeże, Wojew. Pomorskie z informatorami Warszawa Gdańsk Poznań Śląsk Kraków. Rocznik 1937-1938 Tadeusz  Bramiński  w latach 30.  mieszkał w  Gdyni przy ul. Falistej 17. Po wybuchu II wojny światowej odmówił podpisania volkslisty. Niemcy skierowali go do Marine Arsenal, gdzie zajmował się opracowaniem map. Aresztowany w 1942 r. więziony był w Gdyni na Kamiennej Górze, następnie w Gdańsku. Stamtąd trafił jako więzień polityczny do KL Stutthof. Tam zmarł w marcu 1943 r.

Jak wspomniałam córką komandora była malarka Boguchwała Bramińska, po wojnie zaangażowana w odbudowę i rekonstrukcję zabudowy Głównego Miasta Gdańska. Urodziła się 25 XI 1922 r. w Starogardzie Gdańskim. Po zakończeniu II wojny światowej studiowała malarstwo w PWSSP w Sopocie u Juliusza Studnickiego. Dyplom uzyskała w 1960 r.

W latach 50. pod kierunkiem profesorów swojej Alma Mater: Józefy Wnukowej i Stanisława Teisseyre pracowała przy ozdabianiu fasad odbudowywanych kamienic (przy ul. Długiej, Długim Targu i Targu Węglowym) dekoracjami malarskimi. Jej dziełem są np. malowidła zdobiące fasadę kamienicy przy ul. Długiej 1, które wykonała wspólnie z Janem Rzyszczakiem. Pracowała również przy odnawianiu wnętrz gdańskich kościołów.

W latach 1953 – 1971 była asystentką w Katedrze Malarstwa, Rysunku i Rzeźby na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Pracowała również w Liceum Sztuk Plastycznych i w Ognisku Plastycznym dla dzieci przy ul. Fredry w Gdyni. Uczestniczyła w licznych wystawach, zarówno w Trójmieście, jak i w innych miastach w naszym kraju. Zmarła 3 X 2019 r., spoczęła w grobie rodzinnym na cmentarzu witońskim w Gdyni.

Powyższy artykuł napisałam korzystając z następujących źródeł:

• magnum-x.pl, Grzegorz Nowak „Trałowce – minowce typu FM w Polskiej Marynarce Wojennej: ORP Mewa, ORP Jaskółka, ORP Czajka i ORP Rybitwa”,  Mariusz Borowiak „Wizyty zagraniczne polskich okrętów w latach 1921-1939”
• findagrave.com
• muzeummw.pl, „ORP Pomorzanin – pierwsza biało – czerwona”
• audiovis.nac.gov.pl
• bhmw.wp.mil.pl
• tmg.org.pl, Julian Rummel fragmenty pamiętnika „U kolebki Gdyni”
• naszbaltyk.com, Antoni Dubowicz „Mały Panteon Marynarki Wojennej na Oksywiu”
• polskaniezwykla.pl
• pbc.gda.pl/dlibra „Morze polskie i Pomorze w pieśni” oprac. Władysław Pniewski, Gdańsk 1931 r.
• gdynia.pl
• bibliotekacyfrowa.eu „Księga adresowa ziem Zachodniej Polski. Gdynia-Wybrzeże, Wojew. Pomorskie z informatorami Warszawa Gdańsk Poznań Śląsk Kraków. Rocznik 1937-1938”
• Wikipedii

Maria Sadurska