Bolesław Srocki – opiekun i wychowawca młodzieży
„Postawił na młodzież. W niej widział przyszłość. W nią wkładał całego siebie. Sam kawaler, tę młodzież, którą zorganizował i której przewodził, traktował jak własnych synów. Najbliższy był mu Staszek Leopold, który pełnił rolę właściwego kierownika konspiracyjnego >Petu<. Pan Bolesław stał w cieniu za Staszkiem, doradzał, inspirował. Taka rola była jak najbardziej zgodna z jego psychiką, z całą jego metodą pracy społecznej i politycznej” (Stanisław Broniewski ps. „Orsza”, https://sopocianie.muzeumsopotu.pl).
Mowa o Bolesławie Srockim – nauczycielu, działaczu organizacji o charakterze społeczno – politycznym, publicyście, w czasie II wojny światowej żołnierzu Armii Krajowej. Który używał pseudonimów „B. S”, „Bolesław” oraz „Pan Bolesław”. Przez całe życie bliska była mu idea Związku Młodzieży Polskiej „Zet”, zawarta w haśle: „Dla Polski” . Po wojnie jako pracownik Instytutu Bałtyckiego zamieszkał w Sopocie, gdzie zmarł i został pochowany.
Bolesław Maciej Srocki urodził się 23 lub 24 III 1893 r. w folwarku Otalążka w ob. powiecie grójeckim na Mazowszu. Jego ojcem był Władysław Srocki, dzierżawca folwarku, a matką Stefania z d. Giersz, księgowa.
W 1908 r. Bolesław stracił matkę. Rok później rozpoczął naukę w Szkole Realnej Witolda Wróblewskiego w Warszawie, w której językiem wykładowym był język polski. Warto dodać, że właśnie w tej szkole w 1910 r. powstała pierwsza na ziemiach polskich drużyna harcerska im. Szymona Konarskiego. Bolesław będąc uczniem, z powodu trudnej sytuacji materialnej, zmuszony był udzielać korepetycji. W czerwcu 1914 r. zdał egzamin dojrzałości. Podjął wtedy pracę w szkolnictwie. W 1917 r. został zatrudniony w Biurze Pracy Społecznej.
Już wcześniej włączył się w działalność niepodległościową. W 1910 r. został członkiem Związku Polskiej Młodzieży Socjalistycznej, a parę lat później – OMN, czyli Organizacji Młodzieży Narodowej (będącej „zewnętrzną”, czyli oficjalną organizacją konspiracyjnego Związku Młodzieży Polskiej „Zet”), a także Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (zwanego w skrócie „Pet”). Został współredaktorem dwóch pism: „Dla Polski” (organu Sekcji Koronnej OMN Szkół Średnich) i „Miesięcznika Młodzieży Polskiej” (organu OMN Szkół Wyższych).
W lutym 1918 r. przyczynił się do utworzenia Towarzystwa Straży Kresowej (TSK), organizacji powołanej przez Polaków w odpowiedzi na Traktat Brzeski z 9 II 1918 r. Układ ten został zawarty w Brześciu nad Bugiem przez państwa centralne: Niemcy, Austro – Węgry, Cesarstwo Bułgarii, Imperium Osmańskie oraz Ukraińską Republikę Ludową,. Gwarantował przyłączenie części ziem polskich (w tym Chełmszczyznę) do URL.
Srocki wyjechał wtedy do Chełma, gdzie został najpierw współredaktorem, a następnie redaktorem naczelnym organu prasowego TSK „Głos Ziemi Chełmskiej”. W połowie 1919 r. po przeniesieniu centrali tej organizacji do Warszawy ponownie zamieszkał w tym mieście i objął kierownictwo jej Wydziału Prasowo – Propagandowego. Przez kilka miesięcy pełnił też funkcję redaktora miesięcznika „Wschód Polski”. Był współzałożycielem pism wydawanych przez TSK w innych polskich miastach np. w Wilnie, Grodnie, Białymstoku.
Srocki był wieloletnim doradcą Zdzisława Lechnickiego (1890 – 1959), prezesa Komitetu Wykonawczego TSK, posła na Sejm II i III kadencji, a po Zamachu Majowym – przywódcy Związku Naprawy Rzeczypospolitej.
W 1919 r. Bolesław Srocki został członkiem Komitetu Centralnego ZMP „Zet”, zaś w połowie następnego roku – w krytycznym momencie wojny polsko – bolszewickiej – wraz z Zdzisławem Lechnickim i Stefanem Szwedowskim (1891 – 1973) wszedł w skład ekspozytury KC tej organizacji na teren ewentualnej okupacji sowieckiej. Po zakończeniu wojny z bolszewikami podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Jeszcze przed ich ukończeniem został urzędnikiem administracyjnym w drukarni P. Ambroziewicza.
Kontynuował działalność polityczną. W 1923 r. wszedł w skład KC Związku Patriotycznego, został redaktorem jego organu prasowego „Sprawy Polskie” oraz kierownikiem referatu młodzieży akademickiej (pełnił w ten sposób funkcję łącznika do KC „Zet” – u). W 1938 r. został redaktorem naczelnym nowego pisma wydawanego przez Związek Patriotyczny, mianowicie „Naród i Państwo”.
Należy wyjaśnić, że Związek Patriotyczny został powołany w 1918 r. przez członków ZMP „Zet”. Zgodnie z informacją podaną w Wikipedii „Związek Patriotyczny w dwudziestoleciu międzywojennym stał się organizacją, do której przystępowali – po wyjściu ze środowiska akademickiego – wybitni członkowie młodzieżowego „Zet” – u, który pozostawał w tym czasie również organizacją niejawną”.
Po Przewrocie Majowym Srocki został członkiem utworzonego wtedy przez polityków z obozu rządzącego Związku Naprawy Rzeczypospolitej (ZNR). Dwa lata później z jego ramienia uzyskał mandat poselski. W 1929 r. wszedł w skład Zarządu Głównego Związku Seniorów Organizacji Młodzieży Narodowej (OMN) i Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej (ZPMD) Szkół Wyższych RP.
W tym samym roku został członkiem specjalnej komisji utworzonej przy Głównej Komisji Odznaczeniowej (działającej od następnego roku przy Komitecie Krzyża i Medalu Niepodległości), której zadaniem było wskazywanie kandydatów do odznaczeń spośród członków OMN. W czerwcu 1931 r. Srocki uczestniczył w II Zjeździe Związku Seniorów OMN i ZPMD w Warszawie. Wygłosił wtedy referat pt. „Nasza młodzież”.
Był też działaczem ZOKZ, czyli Związku Obrony Kresów Zachodnich (utworzonego na Górnym Śląsku w październiku 1921 r., w latach 30. przekształconego w Polski Związek Zachodni); został członkiem zarządu Okręgu Warszawa. 1 II 1926 r. z okazji Tygodnia Obrony Kresów Zachodnich wygłosił referat na falach Polskiego Radia. Niejednokrotnie występował z odczytami. Zajmował się również działalnością publicystyczną. Współpracował z pismami „Front Zachodni” i „Morze i Kolonie”; jego artykuły ukazywały się pod pseudonimem „B. S.”
Po rozwiązaniu Sejmu przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego pod koniec sierpnia 1930 r. Bolesław Srocki wyjechał do Poznania. Został tam najpierw kierownikiem wydziału, a następnie przewodniczącym Okręgu Poznańskiego ZOKZ. Funkcję tę pełnił przez półtora roku: od października 1934 r. do marca 1936. Należał też do innych organizacji powstałych z inicjatywy członków ZMP „Zet”, m. in. Światowego Związku Polaków z Zagranicy i Ligii Morskiej i Kolonialnej. W 1938 r. został zastępcą sekretarza generalnego Instytutu Badań Spraw Narodowościowych.
W dwudziestoleciu międzywojennym otrzymał Krzyż Niepodległości, Złoty Krzyż Zasługi oraz Srebrny Wawrzyn Akademicki. Żadnego z tych odznaczeń nie odebrał, ponieważ nie przywiązywał wagi do wszelkich wyróżnień i zaszczytów.
Po wybuchu II wojny światowej nie przyjął propozycji wyjazdu z kraju. Został referentem aprowizacyjnym Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy. Po kapitulacji przez pewien czas pozostawał bez pracy. Przez pewien czas przebywał na Lubelszczyźnie, gdzie pełnił funkcję kierownika sadu w majątku Skorczyce.
Na początku 1943 r. wrócił do Warszawy. Zamieszkał na Powiślu przy ul. Zajęczej. Ponownie podjął pracę w Zarządzie Miejskim m. st. Warszawy jako referent aprowizacyjny.
W 1940 r. włączył się w działalność konspiracyjną. Został doradcą politycznym gen. Tadeusza Pełczyńskiego „Grzegorza” – szefa sztabu ZWZ – AK. Po Antonim Wieczorkiewiczu (aresztowanym w 1941 r. przez Niemców, straconym rok później w Auschwitz) przejął funkcję redaktora naczelnego pisma podziemnego „Wiadomości Polskie”. Pracował również w redakcji najważniejszego pisma konspiracyjnego – „Biuletynu Informacyjnego”, którego redaktorem naczelnym był hm. Aleksander Kamiński (po wojnie autor m. in. „Kamieni na szaniec”). W czasie Powstania Warszawskiego Srocki został zastępcą redaktora naczelnego.
Był członkiem Rady Wychowawczej Szarych Szeregów. Pełnił rolę duchowego i intelektualnego przywódcy konspiracyjnej organizacji młodzieżowej „Pet” (będącej kontynuacją „Zet” – u), której nazwa została zapożyczona od wspomnianej wcześniej tajnej organizacji młodzieżowej z czasów zaborów – Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (Pet). Był współorganizatorem działającego w konspiracji Polskiego Związku Zachodniego. W 1945 r. Srocki opracował projekt deklaracji założycielskiej Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Trzy lata później jako pracownik Instytutu Bałtyckiego zamieszkał w Sopocie przy ul. Sikorskiego 9.
Wraz z Adamem Borysem ps. „Pług”, organizatorem i pierwszym dowódcą batalionu „Parasol” gromadził dokumenty i relacje związane z działalnością tegoż oddziału. Przygotowywał w ten sposób materiały do nigdy nie zrealizowanego wydawnictwa „Kroniki batalionu >Parasol<”. Zostały wykorzystane wiele lat później przez autorów publikacji wydanej w 2016 r. nakładem Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, zatytułowanej „W kręgu Bolesława Srockiego. Ludzie Petu. Relacje – wspomnienia – polemiki”.
Bolesław Srocki zmarł 12 III 1945 r. w wyniku choroby nowotworowej. Spoczął na Cmentarzu Katolickim w Sopocie. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
W 2017 r. na fasadzie domu, w którym mieszkał w Sopocie odsłonięto upamiętniającą go tablicę.
Powyższy artykuł napisałam korzystając z:
- https://sopocianie.muzeumsopotu.pl
- Wikipedii
- https://audiovis.nac.gov.pl
