„Pracowałem całe życie z robotnikami. Praca moja nie poszła na marne” cz. 2
W bieżącym roku przypada 160. rocznica urodzin i zarazem 90. rocznica śmierci jednego z Ojców naszej niepodległości, Ignacego Daszyńskiego. Dlatego Sejm RP uchwałą z września 2025 r. ustanowił bieżący rok „Rokiem Ignacego Daszyńskiego”.
W pierwszej części artykułu opisałam dzieciństwo, młodość, a także poszczególne etapy działalności społeczno – politycznej Ignacego Daszyńskiego – pod zaborami oraz w czasie I wojny światowej.
Pod koniec wojny w październiku 1918 r. kiedy pojawiły się pierwsze symptomy rozpadu Monarchii Austro – Węgierskiej Polacy utworzyli w Krakowie Polską Komisję Likwidacyjną Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Jej przewodniczącym został Wincenty Witos.
Ignacy Daszyński wszedł w skład jej prezydium. Parę dni później zrezygnował z członkostwa; stanął na czele utworzonego w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 r. Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej. Ponadto objął w nim funkcję ministra spraw zagranicznych. Rządowi temu podlegały ziemie Królestwa Kongresowego okupowane dotąd przez Austrię. Jego członkowie wzywali „lud, robotników i chłopów, by ujęli władzę w swe ręce i budowali gmach niepodległej i zjednoczonej Ludowej Rzeczypospolitej Polskiej”.
14 listopada rząd lubelski podporządkował się Józefowi Piłsudskiemu. Ten zaś polecił Ignacemu Daszyńskiemu sformowanie rządu. Zaznaczył jednocześnie, by „wzmocnił skuteczność pracy swego gabinetu przez udział w nim wybitnych sił, niezależnie od przekonań politycznych i zakazał radykalnych reform społecznych, jako że stanowienie prawa należy do Sejmu Ustawodawczego”. Pod naciskiem prawicy rząd ten po trzech dniach podał się do dymisji.
26 I 1919 r. Daszyński został wybrany do Sejmu Ustawodawczego, w którym przewodniczył klubowi parlamentarnemu pod nazwą Związek Polskich Posłów Socjalistycznych. Klub ten utworzyło trzydziestu sześciu posłów z PPSD i PPS. Daszyński wszedł też w skład konwentu seniorów izby poselskiej. Parę miesięcy później, kiedy doszło do zjednoczenia PPSD, PPS i PPS Zaboru Pruskiego – w wyniku czego utworzono jednolitą PPS – Daszyński został członkiem Rady Naczelnej partii oraz jednym z jej przewodniczących.
W czasie wojny polsko – bolszewickiej wspierał aktywnie powstanie Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. W lipcu 1920 r. wszedł w skład Rządu Obrony Narodowej (został jego wicepremierem). Z końcem tegoż roku złożył dymisję, po czym skupił się na pracach nad uchwaleniem nowej ustawy zasadniczej.
Z chwilą wejścia w życie Konstytucji Marcowej, uchwalonej w marcu 1921 r., Sejm Ustawodawczy rozwiązał się. W wyborach do Sejmu, które odbyły się jesienią 1922 r. Daszyński ponownie uzyskał mandat poselski. Na początku grudnia zgłoszony został przez PPS jako kandydat na Prezydenta RP. Uzyskał jedynie 49 głosów. Pierwszym Prezydentem odrodzonej Polski został Gabriel Narutowicz, zaprzysiężony 11 grudnia, pięć dni później zastrzelony przez zamachowca Eligiusza Niewiadomskiego.
Jednym z ważniejszych osiągnięć Ignacego Daszyńskiego było utworzenie w styczniu 1923 r. ogólnopolskiej robotniczej organizacji oświatowej, czyli Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (TUR), w którym przez dziesięć lat pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Głównego. Pogarszający się stan zdrowia skłonił go do rezygnacji z części obowiązków. Działalność w parlamencie ograniczył wyłącznie do wykonywania funkcji poselskich.
Pomimo kłopotów zdrowotnych wziął udział w odbywającym się w Krakowie na przełomie 1923 i 1924 r. XIX Kongresie PPS. Wybrano go wtedy na prezesa Rady Naczelnej partii (funkcję tę pełnił również w kolejnej kadencji, wybrany na XX Kongresie PPS w 1926 r.).
W listopadzie 1925 r. został wicemarszałkiem Sejmu. W maju 1926 r. po Zamachu Majowym wyraził poparcie dla Józefa Piłsudskiego. Miesiąc później wystąpił jednak przeciwko nowemu rządowi. Oburzył go projekt uchwalenia nowej konstytucji, mającej na celu ograniczenie władzy ustawodawczej. Był zdania, iż „dni majowe stały się punktem wyjścia rosnącego wzrostu siły i potęgi rządu, przy równoczesnym osłabieniu czynnika ustawodawczego: parlamentu”. Twierdził, że „państwo chwieje się między dwiema nienormalnymi i szkodliwymi stanami. Czas najwyższy doprowadzić je do równowagi i harmonijnego współdziałania władzy ustawodawczej i wykonawczej”. W tym samym roku Daszyński objął redakcję pisma „Pobudka”, będącego nowym organem prasowym PPS .
W wyborach parlamentarnych w marcu 1928 r. Daszyński znów uzyskał mandat poselski. Wybrano go też ponownie na marszałka Sejmu. Złożył wtedy rezygnację z funkcji przewodniczącego Rady Naczelnej PPS oraz redaktora „Pobudki”.
31 X 1929 r. na posiedzeniu budżetowej sesji Sejmu doszło do ostrego konfliktu pomiędzy parlamentarzystami a Józefem Piłsudskim (pełniącym funkcję ministra spraw wojskowych), który przybył tam zamiast premiera Kazimierza Świtalskiego. Piłsudskiemu towarzyszyła ponad stuosobowa grupa oficerów. Daszyński broniąc zasad demokracji parlamentarnej, stanowczo odmówił otwarcia sesji sejmowej. Doszło wtedy do ostrej wymiany zdań pomiędzy nim a Piłsudskim. Na koniec – według jednej z wersji wydarzeń – Piłsudski nie podając ręki marszałkowi Sejmu Daszyńskiemu opuścił pomieszczenie, wypowiadając głośno pod jego adresem: „To dureń”.
Ignacy Daszyński opowiedział się po stronie Centrolewu – utworzonego we wrześniu 1929 r. – bloku sześciu opozycyjnych ugrupowań parlamentarnych przeciwnych rządom sanacji. W czerwcu następnego roku wysłał depeszę solidaryzującą się z obradującym w Krakowie Kongresem Obrony Prawa i Wolności Ludu. Dwa miesiące później Prezydent RP Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i ogłosił nowe wybory.
W czasie kampanii wyborczej miały miejsce masowe aresztowania posłów. Dochodziło również do ich zastraszania. Ignacy Daszyński stanął w obronie represjonowanych, kierując otwarty list do aresztowanej na Zamku w Lublinie byłej posłanki PSL – Wyzwolenie, Ireny Kosmowskiej.
W wyborach tych Daszyński znów zdobył mandat poselski. Postępująca choroba zmusiła go jednak do wycofania się z życia politycznego. Z początkiem 1931 r. zamieszkał w Domu Zdrowia w Bystrej Śląskiej. Przebywał tam aż do śmierci w 1936 r. W maju 1931 r. na XXII Kongresie PPS wybrano go ponownie przewodniczącym Rady Naczelnej PPS, a trzy lata później na XXIII Kongresie PPS – honorowym przewodniczącym tej partii. W 1932 r. złożył rezygnację z funkcji prezesa TUR. Trzy lata później owdowiał, po czym zawarł związek małżeński z działaczką PPS Celiną Kempner (zamordowaną przez Niemców w 1944 r.). 5 listopada tegoż roku na wniosek Polskiej Akademii Literatury otrzymał Złoty Wawrzyn Akademicki.
W II RP wydał następujące publikacje: „Z burzliwej doby. Mowy sejmowe wygłoszone w czasie od października 1918 do sierpnia 1919 roku” (1920 r.), „Wielki człowiek w Polsce. Szkic polityczno – psychologiczny” (1925 r.), „Pamiętniki” t. I-II (1925 – 1926), „Sejm, rząd, król, dyktator. Uwagi na czasie” (1926 r.), „W obronie praw przedstawicielstwa ludowego. Przemówienie sejmowe tow. Daszyńskiego” (1926 r.), „W pierwszą rocznicę przewrotu majowego” (1927 r. ) oraz „Czy socjaliści mogą uznać dyktaturę proletariatu” (1927 r.).
Ignacy Daszyński zmarł w Bystrej Śląskiej w nocy z 30 na 31 X 1936 r. Został pochowany w Krakowie na cmentarzu Rakowickim. W dniu jego pogrzebu w tym mieście we wszystkich zakładach pracy na pięć minut wstrzymano pracę. W ceremonii żałobnej uczestniczyło wiele tysięcy ludzi z całego kraju. Tego dnia z Warszawy do Krakowa wyruszył specjalny pociąg; Ministerstwo Komunikacji przyznało uczestnikom pogrzebu bezpłatne bilety powrotne.
6 XI 2018 r. Ignacy Daszyński otrzymał pośmiertnie Order Orła Białego „jako wyraz najwyższego szacunku wobec znamienitych zasług poniesionych dla chwały, dobra i pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, z okazji Narodowych Obchodów Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”.
Polityk ten został patronem ulic w różnych polskich miastach, ronda w Warszawie, placów (np. w Piszu), skweru w Gdańsku. Pomniki przedstawiające Ignacego Daszyńskiego znajdują się w Warszawie (u zbiegu al. Szucha i al. Armii Ludowej) i Krakowie (w Parku Jordana).
W 2018 r. Poczta Polska wyemitowała znaczek pocztowy o nominale 2, 60 zł upamiętniający Ignacego Daszyńskiego (w ramach serii „100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości”), a dwa lata później – znaczek o nominale 3, 30 zł (w ramach serii „Marszałkowie Sejmu II RP”). W 2021 r. NBP wydał dwie monety kolekcjonerskie srebrną o nominale 10 złotych oraz złotą o nominale 100 złotych – w ramach serii „Stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości”.
Wspomnienie o Ignacym Daszyńskim napisałam korzystając z:
- https://dzieje.pl Mariusz Jarosiński „Ignacy Daszyński 1866 – 1936”
- Wikipedii
- https://audiovis.nac.gov.pl
