Zdzisław Kałędkiewicz – samotnik z Oliwy

Jednym z powojennych mieszkańców Oliwy był artysta malarz, pedagog, pisarz i poeta Zdzisław Kałędkiewicz. Asystent w katedrze rysunku i malarstwa na Wydziale Architektury PG, jednocześnie student PWSSP w Sopocie. Uczestnik wielu wystaw i plenerów malarskich, laureat licznych nagród za swą działalność artystyczną. Nazywany był „Samotnikiem z Oliwy”.

Urodził się 31 VIII 1913 r. w Częstochowie. Był synem Piotra i Cecylii z d. Kwaśniewskiej. Miał dwa lata starszego brata Tadeusza, poetę, który zaginął we wrześniu 1939 r. Zdzisław Kałędkiewicz uczęszczał do Gimnazjum Humanistyczno – Przyrodniczego im. Romualda Traugutta w Częstochowie. Już wtedy próbował swych sił jako poeta. Jego młodzieńcze wiersze ukazywały się u progu lat 30. XX w. na łamach lokalnych czasopism: „Kuriera Literacko – Naukowego”, „Ilustrowanego Kuriera Częstochowskiego” i „Drugiego Toru”.

W latach 1935 – 1936 odbył służbę wojskową w Równem na Wołyniu. Następnie przez pewien czas pracował w Spółdzielni Rolniczej w Wieluniu. Po pracy zajmował się pracą twórczą: pisał wiersze i szkicował. Dyrektor spółdzielni zachęcił go do podjęcia studiów artystycznych. Za jego namową zrezygnował z pracy i rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Kształcił się tam pod kierunkiem zasłużonych dla polskiej kultury artystów plastyków, m. in. Kazimierza Sichulskiego i Władysława Jarockiego.

Po wybuchu II wojny światowej Zdzisław Kałędkiewicz wyjechał do Lwowa, gdzie zamieszkał wraz ze swym bratem. Podjął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej. Był tam uczniem znanego artysty malarza i grafika prof. Władysława Lama, późniejszego wykładowcy Politechniki Gdańskiej. Zaniepokojony losem brata, z którym stracił kontakt przerwał studia i postanowił wrócić do swego rodzinnego miasta. Do końca wojny pracował tam w Zakładach Elektro – Ceramicznych St. P. Bednarski oraz w Zakładzie Oczyszczania Miasta. Wstąpił do Armii Krajowej, został zastępcą szefa wywiadu na trzy częstochowskie dzielnice.

W pierwszych miesiącach po zakończeniu wojny  mieszkał nadal w Częstochowie. Zaangażował się w organizację struktur lokalnych oddziałów Związku Polskich Artystów Plastyków i Związku Zawodowego Literatów Polskich. Przyczynił się również do utworzenia tam Wolnej Szkoły Sztuk Pięknych, w której przez przez krótki był wykładowcą.

W 1945 r. wziął udział w pierwszym zorganizowanym w Częstochowie po II wojnie światowej Salonie Wiosennym, w czasie którego zaprezentował dwanaście swoich prac malarskich (otrzymał nagrodę „Głosu Narodu”). Wkrótce ożenił się z Ireną Sitarz (1922 – 1966), z którą tuż po ślubie zamieszkał w Gdyni.

Po przyjeździe na Wybrzeże objął najpierw stanowisko referenta zabezpieczania zabytków Gdańska, następnie został kierownikiem zbiorów muzealnych województwa gdańskiego przy Wydziale Kultury i Sztuki. W tym samym roku wziął udział w pierwszej zorganizowanej po wojnie na Pomorzu wystawie malarstwa, która odbyła się w Gdyni w księgarni należącej do Witolda Mężnickiego.

W 1946 r. przeniósł się do Oliwy, zamieszkał przy ul. Leśnej 9. Pracę zawodową godził ze studiami w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Uczelnia ta zainaugurowała swą działalność jesienią 1945 r. Jej siedziba znajdowała się początkowo w Sopocie w willi przy ul. Obrońców Westerplatte 24. Kałędkiewicz uzyskał tam dyplom artysty – malarza 28 IV 1955 r. W roku akademickim 1946 / 1947 rozpoczął pracę na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Do 1953 r. był asystentem w Katedrze Rysunku i Malarstwa, której kierownikiem był prof. Władysław Lam.

Zgodnie z informacją podaną w „Encyklopedii Gdańskiej” prowadził tam kurs rysunku, którego jednym z uczestników był późniejszy słynny poeta Zbigniew Herbert. W 1946 r. Kałędkiewicz wziął udział w zorganizowanej na Politechnice Gdańskiej I Wystawie Malarstwa, Rzeźby i Grafiki Okręgu Gdańskiego ZPAP (otrzymał wtedy nagrodę ZPAP). Rok później zdobył wyróżnienie w Pierwszej Ogólnopolskiej Wystawie ZPAP w Krakowie.

W 1954 r. podjął pracę w Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni. W latach 1964 – 1966 pełnił tam funkcję dyrektora. Jednocześnie w latach 1957 – 1962 był wykładowcą w PWSSP (w 1954 r. przeniesionej z Sopotu do gmachu Wielkiej Zbrojowni w Gdańsku). Przez pierwsze trzy lata prowadził zajęcia z malarstwa na Wydziale Architektury Wnętrz. Następnie przez rok na Wydziale Architektury Wnętrz oraz na Wydziale Malarstwa i Rzeźby wykładał kompozycję brył i płaszczyzn.

W 1964 r. w ramach stypendium Ministerstwa Kultury i Sztuki przebywał we Francji. Dziewięć lat później przeszedł na emeryturę. Poświęcił się wtedy całkowicie pracy twórczej. Malował pejzaże i obrazy abstrakcyjne. Chętnie podejmował tematykę marynistyczną. Jego ulubionym motywem był widok morskiego brzegu.

„Starał się tworzyć malarstwo przez, jak mawiał >cud widzenia< polegający na zawarciu światła w kolorze, tworzącego poezję malarską. Twierdził, że ten >cud< tylko wtedy istnieje, kiedy namalowany w jego wyniku obraz prowokuje do myślenia, budzi doznania poza granicę poznania, kiedy obiektywny świat, subiektywnie widziany wyraża metafizyczny wymiar realnej rzeczywistości, zagadkę istnienia rzeczy, zjawisk i człowieka z jego biologiczną i duchową naturą, dając w ten sposób początek prawdziwej sztuce malarskiej. W przeciwnym razie obraz jest tylko obrazkiem, wynikiem rzemieślniczej pracy odtwórczej, a nie twórczej lub >ozdobną galanterią< albo >kuglarską sztuczką cyrkową<, jak je określał” (Krystyna Onak,, Wspomnienia z rozmów o malarstwie” w: Zdzisław Kałędkiewicz, Ocalić od zapomnienia, www.zdzislawkaledkiewicz.pl).

Artysta ten brał udział w wystawach indywidualnych i zbiorowych – zarówno ogólnopolskich (w Trójmieście, w Warszawie, Elblągu, Wrocławiu, Szczecinie i in. miastach), jak i zagranicznych (np. Berlinie, Sofii, Belgradzie, Zagrzebiu, Lublanie, Bukareszcie), a także w plenerach malarskich.

W 1972 r. odbyły się jego dwie wielkie retrospektywne wystawy: w warszawskiej Zachęcie i w BWA w Sopocie. W 2006 r. w Muzeum Narodowym w Gdańsku – ramach cyklu „Ocalić od zapomnienia” – zorganizowano pośmiertną wystawę jego twórczości.

Jak wspomniałam na początku  zajmował się także pracą literacką. Publikował na łamach „Przeglądu Artystycznego”, „Pomorza”, „Dziennika Bałtyckiego” i „Głosu Wybrzeża”. Pisał książki np. „Muza na bidecie”, „Ta jedyna”, „Paradoksy i deliberacje – 777 aforyzmów”, „Współczesna aforystyka polska”.

Za swój wkład w rozwój polskiej kultury, a także wieloletnią pracę dydaktyczną otrzymał liczne nagrody i odznaczenia np.:

• w 1965 r. Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki na wystawie „20 lat PRL w twórczości plastycznej”
• w 1970 r. Medal Pamiątkowy z okazji 25 – lecia ZPAP w Częstochowie
• w 1973 r. Nagrodę Ministra Oświaty i Wychowania I stopnia za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktycznej
• w 1979 r. dyplom i Medal Honorowy na 3 Biennale Sztuki Gdańskiej w Sopocie – Gdyni
• w 1984 r. Nagrodę Wojewody Gdańskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie sztuki
• w 1999 r. Medal Księcia Mściwoja II za bogatą twórczość artystyczną i literacką oraz za wkład w dziedzinie kultury
• Dyplom Marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej za twórczość i pracę dydaktyczną.

Zdzisław Kałędkiewicz miał dwóch synów: Piotra i Wojciecha oraz córkę Joannę.

Ostatnich kilka lat życia spędził u jednego z synów w Bojanie, gdzie zmarł 6 III 2005 r. Został pochowany obok swej żony (zmarłej w 1966 r.) na cmentarzu w Oliwie.

Powyższy artykuł napisałam na korzystając z:

• „Encyklopedii Gdańskiej”
• Wikipedii
• www.dawnaoliwa.pl
• www.zdzislawkalendkiewicz.pl
• www.zbrojowniasztuki.pl
• www.vivaoliva.pl

Maria Sadurska