Znasz-li ten kraj…

Johann Wolfgang Goethe (1749 – 1832) w latach 1786 – 1788 odwiedził Włochy. Plonem pobytu w Italii były „Elegie rzymskie” (1788 – 1790) oraz „Podróż włoska”, powstała później, bo w latach 1816/ 1817.

W Muzeum Goethego we Frankfurcie nad Menem znajduje się obraz „Goethe podziwiający Koloseum”. To dzieło Philipa Jacoba Hackerta (1737 – 1807) niemieckiego artysty, który od 1768 roku przebywał we Włoszech, gdzie zafascynowany urodą Italii stworzył liczne pejzaże i weduty. Są wśród nich obrazy wulkanów Etny i Wezuwiusza. Cztery lata po śmierci malarza Goethe napisał jego biografię.

Kiedy w 1829 roku Adam Mickiewicz rozpoczynał swą podróż po Europie, 18 sierpnia znalazł się w Weimarze. List polecający od Marii Szymanowskiej, słynnej pianistki (przyszłej teściowej poety) pozwolił mu na złożenie wizyty Goethemu. Jak się okazało, Wielki Weimarczyk znał niemieckie tłumaczenie „Konrada Wallenroda”. Po pierwszej wizycie Mickiewicz i towarzyszący mu Antoni Odyniec zostali zaproszeni na uroczystość z okazji 80. urodzin gospodarza, które przypadały 28 sierpnia. Badacze odnotowują, że między 24. a 31. sierpnia młody poeta codziennie odwiedzał Goethego.

Kolejnym krajem, do którego zawitał Mickiewicz, były Włochy. Polski podróżnik odwiedził ponoć osiemnaście włoskich miast na półwyspie oraz Sycylię. Na wieść o wybuchu powstania w Polsce przerwał wojażowanie po Italii. Ostatecznie po pobycie w Wielkopolsce i Dreźnie Mickiewicz trafił do Paryża… W kwietniu 1830 roku w Rzymie napisał wiersz zatytułowany „Do mego cziczerona” (cicerona, czyli przewodnika), a z czerwca 1830 roku pochodzi wiersz będący, jak sam autor przyznaje, „naśladowaniem z Goethego”.

willa Cimbrone w Ravello

willa Cimbrone w Ravello

To „Do H*** Wezwanie do Neapolu”

„Znasz-li ten kraj,
Gdzie cytryna dojrzewa,
Pomarańcz blask
Majowe złoci drzewa?
Gdzie wieńcem bluszcz
Ruiny dawne stroi,
Gdzie buja laur
I cyprys cicho stoi?
Znasz-li ten kraj?
Ach, tam, o moja miła!
Tam był mi raj,
Pókiś ty ze mną była!”

Positano

Hrabianka Henrietta Ewa Ankwiczówna ( 1810 – 1879), przewodniczka poety po Rzymie i adresatka obu tych utworów, nie została żoną Mickiewicza. Na małżeństwo z poetą nie zgodził się ojciec Henrietty, hrabia Stanisław Ankwicz. Literaturoznawcy twierdzą, że hrabianka była pierwowzorem Ewy córki Stolnika Horeszki i Ewy z czwartej sceny III części „Dziadów”. Wiersz zyskał na popularności, gdy muzykę do utworu skomponował Stanisław Moniuszko. Ta barkarola wciąż znajduje się w repertuarze wielu współczesnych śpiewaków.

Dziś na Wybrzeżu Amalfińskim jak niegdyś dojrzewają cytryny, które są częstym motywem zdobiącym tutejsze wyroby ceramiczne. Bluszcz oplata dawne ruiny i renesansowe rzeźby będące kopiami starożytnych mistrzów. Katedra pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła, wiele razy przebudowywana, początkami sięga IX wieku. Apostoł patronuje także fontannie na miejskim placu.

Fontanna św. Andrzeja

Katedra Świętego Andrzeja Apostoła w Amalfi

Plaże, hotele, a także wille w ogrodach, które można zwiedzać, to atrakcje dla współczesnego turysty. Miejscowość Amalfi, królująca na wybrzeżu, które zawdzięcza jej swoją nazwę, ma opinię jednego z najbardziej luksusowych kurortów we Włoszech! Ale ta część Kampanii, regionu ze stolicą w Neapolu, to także skaliste góry Lattari, górskie potoki, Wezuwiusz.

„Znasz-li ten brzeg,
Gdzie po skalistych górach
Strudzony muł
Swej drogi szuka w chmurach?
Gdzie w głębi jam
Płomieniem wrą opoki,
A z wierzchu skał
W kaskadach grzmią potoki?

Znasz -li ten kraj?
Ach, tu o moja miła!
Tu byłby raj,
Gdybyś ty ze mną była!”

Groźne piękno nadmorskich skał dostrzega też dzisiejszy zmotoryzowany turysta, który odwiedza te rejony poruszając się krętymi, niebezpiecznie wąskimi drogami …
Górzysta i skalista jest Capri, słynna wyspa na Morzu Tyrreńskim. Była ulubionym miejscem cesarzy Oktawiana Augusta i Tyberiusza. Najwyższy szczyt Capri Monte Solaro wznosi się na wysokość 589 m n.p.m.

A zapewne obserwacje Wezuwiusza i Etny natchnęły Wieszcza by w scenie siódmej (Salon Warszawski ) III części „Dziadów” Wysocki wypowiadał takie znamienne słowa:

„…Nasz naród jak lawa,
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.”

W 1989 roku Tadeusz Konwicki przedstawił publiczności film, któremu nadał tytuł „Lawa. Opowieść o Dziadach Adama Mickiewicza”.

Czesława Scheffs
Zdjęcia wykonał Sławomir Scheffs

• Stanisław Windakiewicz, „Włoszczyzna Mickiewicza”. Przegląd Współczesny 1931, nr 110
• Andrzej Sznajder, Niemieckim tropem Adama Mickiewicza. Kurier Galicyjski numery 23 – 24 18 XII 2015 – 14 I 2016
• Wikipedia