Swarożyn – galeria zdjęć

Swarożyn to niewielka miejscowość położona na Kociewiu, przy drodze 22. Nazwa wsi wymieniana jest po raz pierwszy w roku 1256 – kupcy lubeccy Jan de Beyzenberg i Henryk Scildere dostali majątek Swarożyn od księcia pomorskiego Sambora II. W swojej niemal 800-letniej pisanej historii Swarożyn wielokrotnie zmieniał właścicieli i przynależność państwową. W 1276 roku wieś przekazana jest klasztorowi w Oliwie. Na początku XIV wieku nastąpiła jej lokacja na prawie niemieckim.
Ze źródeł wiadomo, że w latach 1772-1773 Swarożyn liczył 184 mieszkańców – w 36 rodzinach było 76 dzieci, 13 osób samotnych i 23 osoby czeladzi. Późniejsze dane określają liczbę mieszkańców kilku okolicznych majątków. Mówi się o 107 budynkach zamieszkiwanych przez 339 autochtonów.


Dziś najbardziej interesującymi obiektami we wsi są znajdujące się naprzeciw siebie budynki: poluterański kościół z 1894 i młodszy od niego o ponad pół wieku dworek. Na uwagę zasługuje zespół kolejowy – cztery domy dla pracowników kolei, dworzec i magazyn kolejowy z szaletami. W gminnej ewidencji figuruje także dawna szkoła przy ulicy Wyzwolenia 17 – obecnie budynek mieszkalny, domy przy Wyzwolenia 14 i 19, czy pastorówka – obecnie plebania, z adresem Wyzwolenia 15.

W roku 1825 został wprowadzony przymus szkolny. Z tego okresu pochodzi szkoła w Swarożynie, jako jedna z ośmiu szkół parafii katolickiej i ewangelickiej w Tczewie. Źródła podają, że spośród 61 dzieci 35 umiało biegle czytać po niemiecku i po polsku, nauczyciel był katolikiem, nauka religii odbywała się w języku polskim. W 1887 roku w Swarożynie działały dwie szkoły: katolicka, do której uczęszczało 61 dzieci oraz ewangelicka, z 48 dziećmi.

Przed powstaniem samodzielnej parafii – a tą utworzono dopiero 1 lipca 1937 roku – Swarożyn należał do parafii lubiszewskiej. Chociaż w 1583 roku był już w Swarożynie kościół, to nie ma źródłowego potwierdzenia istnienia parafii. Ostatnia zapisana informacja o istniejącym tu kościele – kaplicy Świętej Katarzyny  – pochodzi z wizytacji przeprowadzonej w 1649 roku przez biskupa Mikołaja Gniewosza. Już w 1701 roku w sprawozdaniu wizytacyjnym Krzysztofa Antoniego Szembeka jest mowa, że spłonęła ona przez niedbalstwo niejakiego owczarza. Na jej miejscu stała figura i czasami grzebano tam zmarłych. Budowę obecnego kościoła św. Andrzeja Boboli rozpoczęto 31 sierpnia 1894 roku, a oddano do użytku 19 września 1895 roku. Do momentu wybudowania kościoła nabożeństwa odbywały się w szkole. Do końca II wojny światowej był kościołem ewangelickim. Po przejęciu przez parafian w maju 1945 roku został odbudowany ze zniszczeń wojennych i przystosowany do wymogów kultu według wyznania katolickiego – także w latach 70. W 1973 roku został ustawiony kamienny ołtarz, w czołowej ścianie zostało umieszczone tabernakulum, wprawiony też został nowy witraż.

Pierwsze założenie dworsko-parkowe powstało, gdy majątkiem od 1806 roku władała rodzina von Verson, dzisiejszy kształt budowla zyskała w czasie rządów Wilhelma von Paleske, po 1825 roku. Wybudowano dwór z tarasem i balkonem oraz założono ogród krajobrazowy. Piętrowy budynek z użytkowym poddaszem nakryto czterospadowym dachem. W osi elewacji frontowej znajduje się główne wejście, poprzedzone malutkim gankiem. Fasada zwieńczona jest łukowatym naczółkiem. Okna poddasza mają kształt owalny, a pozostałe prostokątny. Elewacja tylna również jest zwieńczona łukowatym naczółkiem.

Przez kolejne lata majątek w Swarożynie zmieniał swoich właścicieli; w latach 1872-1891 należał do rodziny Wernikowskich i w tym czasie był jednym z największych majątków w okolicy. W folwarku istniała gorzelnia, cegielnia i tartak parowy, prowadzono handel drewnem. Zabudowania te istnieją na tyłach dworku, niestety opuszczone popadły w ruinę, a w 2015 roku płonął budynek gorzelni. Na uwagę zasługuje wnętrze – oryginalne stalowe podpory zakończone głowicami, przypominającymi liście akantu. Po wojnie, po ucieczce ostatniego właściciela do Hamburga, obiekt wykorzystany został głównie na biura PGR-u i mieszkania dla jego pracowników. W latach 70-tych do lewego boku dostawiono szpetną, dwupiętrową dobudówkę. Całość – dworek, budynek administracyjno-mieszkalny, budynek inwentarski, gorzelnia, spichlerz i stajnia, wpisana jest do ewidencji.

Kolej zaś dotarła do Swarożyna w 1871 roku. Miejscowość leży przy linii kolejowej nr 203 Tczew – Kostrzyn, będącej częścią dawnej magistrali kolejowej łączącej Berlin z Königsbergiem, linii ważnej strategicznie i gospodarczo do roku 1945. Budynek dworca w Swarożynie jest częścią powstałego w latach siedemdziesiątych XIX wieku zespołu dworca i osiedla kolejowego, w którego w skład wchodzi również dawny budynek poczty i telegrafu, domy mieszkalne pracowników kolejowych, budynki techniczne i gospodarcze. Przy placu znajduje się budynek dworca i magazyn towarowy z podjazdem i rampami oraz budynki gospodarcze i pomocnicze z których do dnia dzisiejszego zachowały się dwa, jednym z nich jest niewielki budynek lampowni. Jednorodny, ciekawy układ architektoniczno-przestrzenny, wzbogacony zachowanym częściowo starodrzewem jest przykładem zabudowy osiedli kolejowych II połowy XIX wieku.

Obecnie budynek dworca kolejowego w Swarożynie pełni symboliczną funkcję, nie ma w nim kas biletowych. W pomieszczeniach budynku są mieszkania, które zajmują dawni pracownicy kolei. Natomiast w ostatnim czasie miał wiele szczęścia i został w całości wyremontowany.

Porównując dzisiejszy budynek ze zdjęciem archiwalnym zauważymy zmiany, jakie zaszły w jego wyglądzie. Pierwotnie budynek tworzyły 2 bryły; 3 osiowa, jednopiętrowa część zasadnicza, do której przylegała od strony północnej 3 osiowa parterowa przybudówka poczekalni z drewnianą ozdobną wiatą, taki budynek widzimy na pocztówce upamiętniającej moment otwarcia dworca.  Widać też na niej  fragment wiaty magazynu towarów z niską przybudówka szaletu. W trakcie eksploatacji budynek okazał się zbyt mały i dlatego powiększono go dobudowując skrzydło od strony południowej, stało się to zapewne niebawem po oddaniu dworca, bo wielkość i kształt okien, powtarzają okna zasadniczej części budynku dworca, choć sposób wykończenia elewacji nie jest już tak staranny jak części oryginalnej. Mimo zmian bryła dworca w Swarożynie tworzy malowniczą całość utrzymaną w charakterze architektury kurortowej, gdzie zasadniczą rolę odgrywał sposób wykończenia budynków, nawiązujący do architektury budynków uzdrowiskowych, które wtedy budowano. Trend ten rozwijał się w Europie w II połowie XIX w., dzięki turystyce, do rozwoju której w znacznej mierze przyczynił się właśnie transport kolejowy. Charakterystyczne dla tego stylu było wprowadzanie elementów drewnianych do budynków murowanych, tu widzimy szerokie okapy z dekoracyjnie opracowanymi końcówkami krokwi, ażurowe, snycerskie ozdoby szczytów z dekoracyjnymi pazdurami czy dekoracyjnie opracowane słupy wiaty przy poczekalni.

Ryszard Kopittke

Loading
Wyśrodkuj mapę
Ruch
Jazda rowerem
Tranzyt
Google MapsZnajdź drogę

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *