Irena Kuran-Bogucka: Artystka i tłumaczka poezji Lorki
W 2025 roku minęła setna rocznica urodzin i trzydziesta rocznica śmierci Ireny Kuran – Boguckiej.
Irena Kuran–Bogucka do Gdańska trafiła w 1948 roku, gdy została żoną Dariusza Boguckiego, przyszłego projektanta okrętów, jachtowego kapitana żeglugi wielkiej, autora książek podróżniczych. Urodzona w 1925 roku w Warszawie straciła w czasie wojny rodziców. Matka zmarła na zapalenie płuc, ojca lekarza wraz z jego pacjentami rozstrzelali Niemcy w partyzanckim szpitalu.
Irena miała za sobą naukę na tajnych kompletach i studia w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (Wydział Grafiki, pracownia Edmunda Bartłomiejczyka, następnie pracownia Tadeusza Kulisiewicza). Dyplom uzyskała w 1951 roku . Jako artysta grafik uczestniczyła w wystawach zbiorowych i konkursach oraz w ponad czterdziestu wystawach indywidualnych.
Podejmowała tematykę morską w cyklach: Sceny z portu rybackiego na Helu, Skandynawia, Mity Śródziemnomorskie, Dalekie morza. Jej liczne drzeworyty, a także prace wykonane inną techniką, często stanowiły ilustracje poetyckich tomów, czy wydawnictw takich jak „Z książką w świat”. W połowie lat pięćdziesiątych zetknęła się po raz pierwszy z poezją Federica Garcii Lorki. Twórczość hiszpańskiego poety, dramaturga, a także malarza, pianisty i kompozytora interesowała wielu polskich tłumaczy. Obok Jerzego Ficowskiego wymieniani są Danuta Mucha, Urszula Aszyk, Zbigniew Bieńkowski, Leszek Engelking, Jan Winczakiewicz, Jarosław Marek Rymkiewicz, Włodzimierz Słobodnik, Mieczysław Jastrun, Zofia Szleyen.
Według Ireny Kuran–Boguckiej w Polsce Lorca był znany głównie jako dramaturg, a jego sztuki wystawiano w teatrach, w telewizji, przypominano w radiu. Dorobek poetycki hiszpańskiego twórcy to pięćset kilkadziesiąt wierszy! Magia tych utworów wywarła na niej tak wstrząsające wrażenie, że pod ich wpływem w twórczości graficznej artystki pojawił się nowy temat, zmiana techniki, potem stylu. „Jednakże czytanie zbiorków poezji Lorki w przekładach budziło we mnie coraz silniejszy niedosyt” wspomina Bogucka. I tak przez rok nauczyła się języka hiszpańskiego, by móc czytać Lorcę w oryginale. „Przez kilkanaście lat zajmowałam się beztroską lekturą i na niej zamierzałam poprzestać” wyznaje. Jednak rozrywka przerodziła się w obsesję. Nawet plastyka ustąpiła miejsca „zaborczej” sztuce przekładu.
Od 1975 roku nowym zawodem Boguckiej stało się tłumaczenie poezji hiszpańskiej. Obok publikacji w czasopismach literackich ukazały się wydane przez gdańskie Wydawnictwo Morskie dwa tomy przekładów poezji. To Federico Garcia Lorca – Poezje (1982) oraz Rafael Alberti – Chłodna mięta mórz (1986). W 1992 roku gdyńskie wydawnictwo „Mitel” zaprezentowało dwujęzyczne „Romancero cygańskie”, a w 1994 bydgoski Inst. Wydawniczy Świadectwo „Sonety ciemnej miłości”, oba tomy autorstwa Federico Garcii Lorki .
Irena Kuran–Bogucka uczestniczyła w kongresach iberystów, wygłaszała odczyty i referaty o poezji i sztuce przekładu. Odbyła cztery podróże do Hiszpanii. Najdłuższa, trwająca cztery miesiące, wiązała się z przyznaniem tłumaczce stypendium rządu hiszpańskiego. Podróż ta miała miejsce w roku 1986, kiedy to przypadała pięćdziesiąta rocznica śmierci Lorki. Trzydziestoośmioletni poeta został zabity przez frankistów na początku wojny domowej 19 sierpnia 1936 roku. Obchody rocznicy uczczono zorganizowaniem sympozjów literackich, spotkań z historykami literatury, a także z rodziną i przyjaciółmi poety. Dzięki temu polska tłumaczka poznawała wyniki najnowszych ustaleń dotyczących życia i twórczości Lorki.
W styczniu 1993 roku w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku odbyła się uroczysta prezentacja dwujęzycznego tomu „Romancero gitano” (Romancero cygańskie). Utwory te stworzone w latach 1924 – 1927 zawierają, według badaczy, akcenty profetyczne. Można się doszukać w świecie opisanym prze Lorcę wizji zbliżającej się wojny domowej, którą zapowiada szczególna aktywność żandarmerii, nagłe aresztowania.
Romanca to gatunek poetycki od wieków znany w kulturze hiszpańskiej. Romancero oznacza zbiór romanc. To poemat o Andaluzji, niesamowitym świecie Cyganów, w którym przeplatają się mity, symbole , magia i elementy realistyczne.
Promocja książki hiszpańskiego poety w gdańskiej bibliotece była okazją do spotkania z Ireną Kuran -Bogucką , która owe romance przetłumaczyła, oraz wysłuchania aktorskich interpretacji dokonanych przez Halinę Winiarską.
