Jan Wojnarski – powojenny gospodarz Oliwy
Jednym z pierwszych organizatorów polskiej administracji w Oliwie po zakończeniu II wojny światowej był pochodzący z Krakowa Jan Wojnarski.
Urodził się w Krakowie 18 VII 1918 r. Był synem Jana Wojnarskiego artysty malarza i grafika, zarazem profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych i Kazimiery z d. Musiałowicz. Miał brata Krzysztofa.
Jan Wojnarski junior studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz w Wyższej Szkole Podchorążych we Włodzimierzu Wołyńskim. W dwudziestoleciu międzywojennym dwukrotnie gościł w Gdańsku. We Wrześniu 1939 r. walczył w obronie Ojczyzny.Zgodnie z informacją podaną w „Encyklopedii Gdańskiej” na początku kwietnia 1945 r. (lub pod koniec marca – wg Wikipedii) wraz z bratem Krzysztofem przybył do Oliwy. Obaj zostali zakwaterowani w budynku przy Fürstliche Aussicht 15 – ulicy, której patronem został już niebawem książę Bolesław Krzywousty (dziś w granicach dzielnicy Przymorze Małe).
Jak wspomniałam we wstępie Jan Wojnarski był jednym z organizatorów polskiej cywilnej administracji w Oliwie. W kwietniu 1945 r. z polecenia Komendantury Wojennej Armii Czerwonej został utworzony Tymczasowy Zarząd Miejski Miasta Gdańsk – Oliwa z siedzibą przy Georgstrasse 34 (przemianowanej wkrótce na Obrońców Westerplatte). Na jego czele stanął Hermann Klatt – Niemiec pochodzący z Łodzi, który z racji biegłej znajomości języka rosyjskiego pełnił funkcję tłumacza przy Armii Czerwonej. Od tej pory tytułowany był „Tymczasowym Burmistrzem Miasta Oliwy”. Jego zastępcą został Jan Wojnarski.
W kolejnym miesiącu – po aresztowaniu Klatta za przynależność do II grupy narodowościowej (Volksdeutsche) – funkcję przewodniczącego przejął Jan Wojnarski. Od tej pory tytułowano go „występującym w charakterze reprezentanta Zarządu Miejskiego miasta Gdańsk w zakresie zleconych spraw lokalnych przedmieścia Oliwy”.
„W sprawozdaniu z sierpnia 1945 (za okres od kwietnia do lipca) oświadczył: >skomplikowany ten tytuł odpowiadał dawnemu popularnemu burmistrzowi i trudno się dziwić, że … szereg nieuświadomionych stron nazywało mnie [tak] nieprzepisowo, a co gorsze, tytułowano mnie w ten niewłaściwy sposób na piśmie, w związku z czym miałem wiele przykrości<. Powodem przypisywania mu tytułu burmistrza była swoistą lokalną tradycją, ostatni bowiem wójt oliwskiej gminy przed przyłączeniem jej do Gdańska, w latach 1924 – 1925 nosił taki tytuł za zgodą Senatu II Wolnego Miasta Gdańska” („Encyklopedia Gdańska”). Współorganizatorami tej pierwszej powojennej administracji w Oliwie byli: Władysław Janura, Zygmunt Jackiewicz, Kazimierz Jędrykiewicz, Franciszek Kusze i Wiganowski.
Jan Wojnarski jako przewodniczący Tymczasowego Zarządu Miejskiego w Oliwie odpowiadał za pierwsze akcje wysiedlenia ludności niemieckiej z podległego mu terenu. Opracował pierwszy po II wojnie światowej plan Oliwy z polskimi nazwami ulic, wydany 2 IX 1945 r. Dążył do usamodzielnienia się Oliwy. Był bowiem zdania, iż władze Gdańska nie są jeszcze zdolne do zarządzania tak rozległym obszarem. Jesienią 1945 r. – po ustaleniu granic administracyjnych miasta Gdańska – zrezygnował z piastowanego dotąd stanowiska oraz w ogóle z pracy w Tymczasowym Zarządzie Miejskim w Oliwie. Znalazł zatrudnienie w porcie w Gdyni.
Na stronie www.dawnaoliwa.pl możemy przeczytać: „Z chwilą nadania Oliwie statusu ekspozytur stała się ona jedną z dzielnic Gdańska, a Tymczasowy Zarząd Miejski przemianowano na Ekspozyturę w Oliwie, potem na Biuro Dzielnicowe Zarządu Miejskiego Gdańsk – Oliwa”.
Wojnarski został członkiem Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce – instytucji utworzonej w 1945 r. przy Ministerstwie Sprawiedliwości. Brał też udział w odbudowie Gdańska oraz ratowaniu zabytków. Uczestniczył w przejęciu przez władze polskie katedry oliwskiej (dziś bazylika archikatedralna pw. św. Trójcy). Był jednym z założycieli utworzonego w 1946 r. Towarzystwa Przyjaciół Oliwy i Jelitkowa. Następnie – wraz z inż. Fiderkiewiczem oraz prof. Wierusz – Kowalskim – stanął na czele zarządu tej organizacji. Członkom tegoż Towarzystwa zależało przede wszystkim na rozwoju turystyki nadmorskiej. Należało więc stworzyć w Oliwie odpowiednie warunki, by zachęcić turystów do wypoczynku w tej części kraju. Chciano zachęcić mieszkańców Oliwy, by włączyli się w różne akcje społeczne np. porządkowania plaży w Jelitkowie.
Towarzystwo wystąpiło z projektem odbudowy tamtejszego mola oraz założenia ogrodu zoologicznego w Dolinie Radości. Uważano, że ZOO stanie się dodatkową atrakcją dla turystów. „Planowano utworzyć rezerwat dla zwierząt krajowych, połączony z hodowlą, następnie dzięki ich eksportowi pozyskiwać zwierzęta egzotyczne. Miały też powstać: muzeum zoologiczne, centrum badań nad fauną krajową i zbiory fauny morskiej, eksponowanej w wielkich, tunelowych, podświetlanych akwariach” („Encyklopedia Gdańska”).
Towarzystwo Przyjaciół Oliwy i Jelitkowa chciało też roztoczyć opiekę nad tamtejszymi zabytkami, doprowadzić do ich odbudowy i renowacji. Należał do nich przede wszystkim Pałac Opatów, który od czasu zakończenia wojny znajdował się w opłakanym stanie.
Jan Wojnarski w 1950 r. został prezesem zarządu okręgu gdańskiego powołanego wówczas Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego. Współpracował tam z takimi działaczami jak Franciszek Mamuszka, Jan Kilarski i Marian Pelczar. Został też członkiem Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego PTTK. Przyczynił się do otwarcia biblioteki w Klubie Turysty przy ul. Długiej 45 w Gdańsku.
Opracował projekty ponad dwudziestu szlaków turystycznych na terenie obejmującym obszar województwa gdańskiego oraz częściowo sąsiadujących z nim województw: olsztyńskiego, bydgoskiego i koszalińskiego. Na początku lat 60. przeprowadził się do Krakowa. Do momentu przejścia na emeryturę pracował tam w Wojewódzkim Ośrodku Informacji Turystycznej.
Zmarł w Krakowie 21 IV 1994 r. Został pochowany obok swego ojca na Cmentarzu Rakowickim. Dwa lata później został patronem ulicy jednej z gdańskich ulic (w dzielnicy Matarnia).
8 IX 2006 r. na ścianie budynku ul. Obrońców Westerplatte 34 (w którym dziś mieści się biblioteka odsłonięto tablicę pamiątkową z nie do końca poprawną informacją: „W tym budynku w roku 1945 r. utworzono pierwszą placówkę administracji polskiej, której organizatorem był Jan Wojnarski zasłużony działacz PTTK”. Jak wspomniałam pierwszym przewodniczącym Tymczasowego Zarządu Miejskiego był Herman Klatt. Wojnarski przejął jego obowiązki na tym stanowisku dopiero miesiąc później.
Uroczystości odsłonięcia tablicy towarzyszył wernisaż wystawy obrazów Jana Wojnarskiego, seniora.
Powyższy artykuł napisałam korzystając z:
- „Encyklopedii Gdańskiej”
- Wikipedii
- www.dawnaoliwa.pl
