Nowy Dwór Gdański- galeria zdjęć

Nowy Dwór Gdański (niem. Tiegenhof) to miasteczko położone nad Tugą w centralnej części Żuław Wiślanych.

W XII – XV wieku historia tej części Żuław charakteryzuje się często zmieniającymi się dzierżawcami terenów rolnych i nieużytków zarówno przed sprowadzeniem Krzyżaków, jak też podczas ich panowania. Dopiero w 1552 król Polski dzierżawi braciom Loitz dobra na terenie dzisiejszego Ostaszewa, Orłowa, Tui, a także tereny dzisiejszego Cyganka na nieco dłużej. Bracia budują w miejscu dzisiejszego Nowego Dworu dworek, który po powstaniu niezależnej ekonomii (dzierżawy) nowodworskiej przebudowują na zamek. Loitzowie sprowadzają tu osadników z Niderlandów – mennonitów, którzy przyczyniają się do zagospodarowania i osuszenia okolicznych gruntów.

Pod koniec szesnastego wieku dzierżawę przejmuje starosta pucki Ernest Wejher i w rękach rodziny zameczek pozostaje kolejnych blisko 100 lat. Wejherowie po drugiej stronie rzeki Tugi w 1600 roku zakładają osadę rzemieślniczą i pierwsze w tym miejscu osiedla. Miejsce to staje się wkrótce centrum handlowo–rzemieślniczym na Żuławach Północnych, z dwoma młynami i gorzelnią, jednocześnie po drugiej stronie na przyzamczu powstają kolejne warsztaty i przedsięwzięcia, zniszczone następnie podczas wojen szwedzkich.

W 1772 roku w wyniku pierwszego rozbioru Polski Nowy Dwór Gdański znajduje się pod zaborem pruskim i od tego czasu następuje intensywny rozwój miejscowości i upadek niszczejącego zamczyska, na którego miejscu po rozbiórce stawia się kościół luterański. w 1776 za sprawą gdańszczanina Petera Stobbe powstaje w okolicy fabryka wódek gatunkowych, znana przede wszystkim ze słynnej jałowcówki Machandel, oraz później inne większe zakłady jak browary, tartak, tkalnia lnu, wytwórnia tytoniu, garbarnia, fabryka mydeł, czy cukrownia, oraz spichrze i kolejne młyny.

w 1859 Nowy Dwór Gdański otrzymuje status osady targowej, w 1880 prawa miejskie i z około tysięcznej osady przeobraża się w kilkutysięczne miasteczko. Wybudowane połączenie kolejowe z Szymankowem, a dalej Królewcem i Gdańskiem (szerokie tory) i Stegną oraz Nowym Stawem (wąskotorowe) stymuluje dalszy rozwój. Po proklamowaniu Wolnego Miasta staje się siedzibą powiatu i wchłania okoliczne wioski będąc już nowoczesnym zelektryfikowanym i skanalizowanym centrum północnych Żuław.


Po wojnie miasto w początkowym okresie jest odcięte od świata, pozbawione wody i prądu, plądrowane przez rzesze szabrowników. Powoli odradza się. W 1948 kończy się akcja osuszania i osadnictwa zabużan i osadników z południowego wschodu Polski. Dziś jest spokojnym, uroczym, żuławskim miasteczkiem.

Na zdjęciu spichlerze przy rzece Tudze w latach 30 ubiegłego wieku.
Ulica Wejhera, dawna Marktstrasse, pierwsza ulica Nowego Dworu, po drugiej stronie Tugi, zabudowa dziewiętnasto- i dwudziestowieczna.
Teren dawnego przyzamcza. Wieża ciśnień i budynek po prawej stronie zachowały się do dziś.
Dawna zabudowa obecnej ulicy Sikorskiego, dziś głównej ulicy Nowego Dworu.
Część przemysłowa miasta, pocztówka z początku XX wieku.

Edward Jankowski

Jedna myśl na temat “Nowy Dwór Gdański- galeria zdjęć

  • To bardzo dobry kierunek. Na gdańskim portalu powinno pojawiać się wszystko co ma Gdańsk w nazwie. Pruszcz Gdański (Orunia już niekoniecznie), Starogard Gdański. Do tego budyń gdański (dr Oetker, bo chyba nikt inaczej tego nie skojarzył 😉 ). Niestety – oliwa gdańska (Olwit) już nie istniej. To samo tyczy się czekolady (Bałtyk) czy paliwa (Lotos to grecki portal musiałby opisać).

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *