Andrzej Bukowski – niestrudzony badacz literatury i kultury

„Niestrudzony badacz literatury i kultury, autor imponującej liczby publikacji poświęconych piśmiennictwu Pomorza, Ziemi Kaszubskiej, dziejom folklorystyki, biografistyce, historii czasopiśmiennictwa, rektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku, działacz Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” (prof. Jan Data, „Pamiętnik Literacki” Z. 3 1998 r.).

Powyższe słowa odnoszą się do prof. Andrzeja Bukowskiego – polskiego filologa, historyka literatury, publicysty i działacza regionalnego, wykładowcy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku, a następnie Uniwersytetu Gdańskiego. W Instytucie Filologii Polskiej UG został kierownikiem zorganizowanego przez siebie Zakładu Historii Literatury i Kultury Pomorza XIX i XX. Jego imię nosi jedna z sal Wydziału Filologicznego UG.

W swej pracy naukowej prof. Bukowski zajmował się głównie tematyką kaszubską i pomorską. Wiele swoich publikacji poświęcił działaczom zasłużonym dla kraju i regionu, takim jak Florian Ceynowa, Aleksander Majkowski, Hieronim Derdowski, Juliusz Kraziewicz. Zajmował się także pracą edytorską; opracował i wydał liczne cenne rękopisy. Był też autorem monografii wielu pomorskich miejscowości, w tym swojej rodzinnej wsi.

Zarysem monograficznym pt. „Regionalizm kaszubski. Ruch naukowy, literacki i kulturalny” stworzył podstawy do naukowych badań literatury regionalnej. Prof. Jan Data podkreśla, że „nie można dzisiaj opracowywać dziejów piśmiennictwa oraz kultury Pomorza i Ziemi Kaszubskiej bez >Rocznika Gdańskiego<, bez dokonań Andrzeja Bukowskiego” i dodaje: „Dobrze przysłużył się ziemi, która go wydała”.

Andrzej Bukowski urodził się 30 XI 1911 r. we wsi Stare Polaszki w gminie Stara Kiszewa, w powiecie kościerskim, w rodzinie wielodzietnej. Był synem rolnika Leona Bukowskiego i Anny z d. Gołuńskiej. Dwoje ich dzieci zmarło w dzieciństwie. Ponadto ich najstarszy syn poległ na froncie w 1916 r. walcząc w szeregach armii niemieckiej, drugi zginął w 1920 r. jako polski żołnierz w czasie wojny polsko – bolszewickiej.

Andrzej Bukowski swą edukację rozpoczął w 1918 r. w szkole powszechnej w swej rodzinnej miejscowości. Przypomnę, że w 1918 r. kiedy nasz kraj odzyskiwał niepodległość, Pomorze nadal znajdowało się w rękach niemieckich. O przyszłości tych ziem zadecydować mieli przywódcy zwycięskich mocarstw na Konferencji Pokojowej w Wersalu w 1919 r. Ich decyzje dotyczące nowego porządku w Europie zostały zawarte w dokumencie zwanym Traktatem Wersalskim podpisanym przez nich 28 VI 1919 r. Jego postanowienia weszły w życie dopiero z początkiem następnego roku.

Dlatego w 1918 r. szkolnictwo na Pomorzu podlegało nadal władzom niemieckim. Andrzej Bukowski początkowo „musiał uczyć się wyłącznie po niemiecku i był, podobnie jak inne dzieci polskie, karany chłostą za niezrozumienie wyuczonych na pamięć z elementarza tekstów niemieckich”. Zmieniło się to dopiero po włączeniu Pomorza do Polski w 1920 r.

W 1923 r. Andrzej Bukowski po pomyślnie zdanym egzaminie wstępnym został uczniem Państwowego Gimnazjum Klasycznego w Kościerzynie. Należał tam do szkolnego chóru, orkiestry, Kółka Krajoznawczego, od klasy VI – do Towarzystwa Filomatów Adama Mickiewicza, którego przez trzy lata był prezesem. Był pilnym uczniem, dlatego w 1930 r. otrzymał stypendium im. Jana Kasprowicza, przyznane przez Dyrekcję „Książnicy Atlas” Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych we Lwowie. W maju 1931 r. zdał egzamin dojrzałości. Odbył wtedy służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Ukończył ją w 1932 r. uzyskując stopień podchorążego; dwa lata później został mianowany podporucznikiem rezerwy.

W międzyczasie rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Poznańskim. Uczestnicząc w seminariach prowadzonych przez prof. Romana Pollaka, badacza literatury staropolskiej, pod jego kierunkiem napisał pracę pt. „Oblicze poetyckie Marcina Borzymowskiego” na podstawie pierwodruku „Morskiej nawigacji do Lubeki” . Ponadto uczęszczał na wykłady prof. Tadeusza Grabowskiego z teorii literatury, doc. Stanisława Kolbuszewskiego poświęcone twórczości Adama Mickiewicza, prof. Michała Sobeskiego z zakresu estetyki, prof. Henryka Ułaszyna z językoznawstwa, dr Konstantego Troczyńskiego z teorii literatury.

W 1935 r. Andrzej Bukowski został prezesem studenckiego Koła Polonistów; wraz z jego członkami wziął udział w zorganizowanym wówczas we Lwowie zjeździe naukowym poświęconym Ignacemu Krasickiemu. Był organizatorem odbywającego się w Poznaniu ogólnopolskiego zjazdu Kół Polonistycznych, połączonego z sesją naukową.

Równolegle studiował germanistykę. Pod kierunkiem prof. Pollaka napisał pracę magisterską pt. „Życie literackie i kulturalne na Pomorzu w latach 1848 – 1886”. Obronił ją 10 VI 1936 r. uzyskując dyplom i tytuł magistra filozofii w zakresie filologii polskiej.

Wkrótce przeprowadził się do Torunia. Jako pracownik naukowy Rady Zrzeszeń Naukowych, Artystycznych i Kulturalnych Ziemi Pomorskiej został bowiem przydzielony zarządowi Towarzystwa Naukowego w Toruniu do prac bibliotecznych w Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika. Powierzono mu m. in. zinwentaryzowanie i skatalogowanie cennych zbiorów Walentego Fiałka, znanego bibliofila pomorskiego. W tym charakterze pracował do 30 VI 1939, tj. do czasu likwidacji Rady. Po jej rozwiązaniu pracował jako bibliotekarz w Książnicy Miejskiej.

Był też członkiem toruńskiego Koła Literackiego Konfraterni Artystów oraz redakcji jego organu „Teka Pomorska” – kwartalnika regionalnego poświęconego zagadnieniom kultury i sztuki. W latach 1927 – 1938 był jego redaktorem naczelnym.

Na jego łamach zamieszczał „artykuły krytycznoliterackie, recenzje, notatki z życia literackiego i kulturalnego oraz dotyczące ruchu wydawniczego, niektóre z nich sygnując inicjałami: A. B., kryptonimem: St. P., lub pozostawiając bez podpisu” (Jan Data, „Pamiętnik Literacki”).

Współpracował też z miesięcznikiem „Kaszuby” – dodatkiem regionalnym „Gazety Kartuskiej” i z wydawanym w Toruniu „Słowem Pomorskim”. Na łamach tego pisma opublikował nieznane dotąd utwory prozatorskie Hieronima Derdowskiego, co było wynikiem jego badań nad twórczością tego kaszubskiego poety. Prace te zamieścił później w wydanych przez siebie „Pismach prozą Derdowskiego” (Kartuzy, 1939 r.). W przedmowie do tej publikacji zamieścił jego pierwszą pełną biografię.

W tym czasie Andrzej Bukowski publikował również w prasie warszawskiej. Bukowski był współzałożycielem, a następnie członkiem powołanego w Toruniu w 1936 r. Zrzeszenia Miłośników Kaszubszczyzny „Stanica”. Rok później zaangażował się w działalność Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Nawiązał też współpracę z Rozgłośnią Pomorską Polskiego Radia. W latach 1937 – 1938 wygłosił tam cykl kilkunastu pogadanek – felietonów zatytułowany „Poznajmy pisarzy pomorskich”. Opracował audycję słowno – muzyczną Kaszuby, nadaną 3 I 1938 na fali ogólnopolskiej.

W latach 30.  Andrzej Bukowski ożenił się z koleżanką ze studiów Ewą Drachowską (11 XII 1911 – 19 V 1975). Zgodnie z relacją prof. Daty ich ślub odbył się w 1938 r.,  wg autora biogramu Andrzeja Bukowskiego zamieszczonego w „Encyklopedii Gdańskiej” – cztery lata wcześniej. Małżonkowie doczekali się dwóch synów: Andrzeja i Jacka oraz córki Miłosławy.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej Andrzej Bukowski zaczął przygotowywać materiały do swej pracy doktorskiej. Jan Data podaje, iż „od jesieni 1938 r. do wiosny 1939 r. jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej (Prezydium Rady Ministrów) odbył 7 – miesięczne studia w bibliotekach Berlina, Gdańska i Królewca w związku z przygotowywaną rozprawą doktorską nt. Życie literackie i kulturalne na Pomorzu w epoce zaboru, 1772 – 1920, następnie – po odnalezieniu w Gdańsku części archiwum >Gryfa< – z pracą „>Gryf< i ruch młodokaszubski na tle regionalizmu polskiego”.

W lutym 1938 r. w Kartuzach Bukowski uczestniczył w pogrzebie znanego działacza kaszubskiego, lekarza, a także pisarza i poety Aleksandra Majkowskiego. W czasie ceremonii pogrzebowej wygłosił mowę poświęconą dokonaniom zmarłego. Wspominał go potem wielokrotnie w radiu i w prasie.

Wydał z rękopisu jego słynną powieść pt. „Żece i przigodë Remusa”, którą opatrzył przedmową. Dziełem tym zapoczątkował (jako I tomem planowanego dłuższego cyklu), wydanie wszystkich utworów tegoż pisarza; realizację tego zamierzenia przerwała II wojna. Przed wojną opublikował również pracę pt. „Pomorskie czasopisma rolnicze. Krótki przegląd historyczny” (Toruń 1938 r.).

W tym czasie Andrzej Bukowski rozpoczął wieloletnią współpracę z „Polskim słownikiem biograficznym”, na którego potrzeby opracował życiorys Cyryla Danielewskiego (1864 – 1923) – polskiego dramaturga, komediopisarza, aktora, literata, zarazem działacza społeczno – kulturalnego. Wraz z wybuchem wojny został zmobilizowany, walczył w obronie Warszawy. Po jej kapitulacji trafił do niewoli. Przebywał po kolei w trzech obozach jenieckich (oflagach): Braunschweigu (Brunszwiku), Woldenberg (Dobiegniewie) i Murnau.

Zajmował się tam działalnością kulturalno – oświatową. Założył teatr i bibliotekę. Prowadził wykłady z historii, geografii i literaturoznawstwa. Publikował też drobne utwory literackie i okolicznościowe. Był prezesem „Koła literatów”.

Na bieżąco prowadził „dziennik obozowy”, w którym opisał ważniejsze wydarzenia z tego okresu. Zwarł w nim swoje przeżycia i refleksje. Dziennik zachował się prawie w całości. Po wojnie niektóre jego fragmenty autor ogłaszał drukiem jako autentyczne dokumenty lat niewoli. Całość ukazała się w 1993 r. pt. „Za drutami oflagów. Dziennik oficera, 1939—1945” (Wydawnictwo Naukowe PWN).

W lipcu 1945 r. Andrzej Bukowski wrócił do Torunia. Niebawem został pracownikiem naukowym reaktywowanego po wojnie Instytutu Bałtyckiego. Powierzono mu stanowisko zastępcy kierownika Wydziału Pomorzoznawczego. Wtedy i w latach następnych zajmował się m. in. redagowaniem „Komunikatów Działu Informacji Naukowej Wydziału Pomorzoznawczego”.

Został też członkiem redakcji pisma „Jantar” będącego organem Instytutu Bałtyckiego. Na jego łamach opublikował wiele swoich artykułów, w tym kronikę życia kulturalnego i naukowego Pomorza. Korespondencję z tego zakresu, z Torunia i Bydgoszczy zamieszczał równocześnie w „Przeglądzie Zachodnim” – organie Instytutu Zachodniego.

Po wojnie na nowo podjął współpracę z Towarzystwem Naukowym w Toruniu i Towarzystwem Bibliofilów im. Joachima Lelewela, którego członkiem był już przed wojną. Współpracował z rożnymi czasopismami lokalnymi i o zasięgu ogólnokrajowym: np. z bydgoską „Arkoną” (pismem poświęconym kulturze i sztuce) i z „Ilustrowanym Kurierem Polskim”, z toruńskim „Robotnikiem Pomorskim”, gdańskim „Dziennikiem Bałtyckim”, z wydawaną w Warszawie „Rzeczpospolitą”.

30 IV 1948 r. na Uniwersytecie Poznańskim – na podstawie rozprawy „Regionalizm kaszubski. Ruch naukowy, literacki i kulturalny. Zarys monografii historycznej” (która dwa lata później ukazała się w wydaniu książkowym pt. „Regionalizm kaszubski”) – otrzymał tytuł doktora filozofii. We wrześniu tegoż roku uczestniczył w VII Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich we Wrocławiu. Wygłosił wtedy referat pt. „Rok 1848 na Pomorzu”.

Parę miesięcy później został członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku, a także Gdańskiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza (wszedł w skład jego zarządu, z czasem został jego wiceprezesem, a następnie prezesem).

W 1950 r. zamieszkał w Gdańsku. Otrzymał bowiem propozycję pracy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. Został tam zatrudniony na stanowisku p. o. samodzielnego pracownika naukowo – dydaktycznego. W roku akademickim 1952/ 1953 pełnił obowiązki kierownika Zakładu Filologii Polskiej WSP. W następnym roku akademickim został kierownikiem utworzonej wówczas Katedry Historii Literatury. W międzyczasie nawiązał współpracę z Instytutem Badań Literackich PAN. Nadal pracował w dziale kulturalno – oświatowym „Dziennika Bałtyckiego”. „W jego dodatku >Rejsy< zamieścił w tym okresie blisko 40 drobnych prac, poświęconych m.in. Ceynowie i Derdowskiemu, haftom i strojom kaszubskim” (J. Data, „Pamiętnik Literacki”). W latach 50. został członkiem PZPR.

Był jednym z organizatorów wielkiej konferencji, która odbyła się w Gdańsku jesienią 1954 r. w ramach obchodów 500. rocznicy powrotu ziem Pomorza Wschodniego do Polski. Uczestniczyli w niej pomorscy historycy, językoznawcy i pedagodzy. Wystąpił wtedy z referatem pt. „Pomorze w dobie narastania i rozwoju kapitalizmu”. Ogłosił też komunikat na temat pisowni nazwiska działacza i dialektologa kaszubskiego, Floriana Ceynowy.

W 1955 r. na wniosek Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu otrzymał tytuł docenta tegoż Uniwersytetu. W tym samym roku zaangażował się w organizację w naszym mieście obchodów jubileuszu 100. rocznicy śmierci narodowego Wieszcza Adama Mickiewicza. Wystąpił z odczytem „Kult Adama Mickiewicza na Pomorzu” (tekst wydrukowany został cztery lata później na łamach „Gdańskich Zeszytów Humanistycznych”).

Za sprawą Andrzeja Bukowskiego Park Oliwski otrzymał wtedy imię słynnego Wieszcza. Również z jego inicjatywy na zakończenie Roku Mickiewiczowskiego w 1956 r. w parku tym odsłonięto pomnik z popiersiem poety wg projektu kierownika pracowni plastycznej Domu Marynarki Wojennej w Gdyni, Konstantego Lecha.

Ogólnopolski Komitet Obchodów Roku Mickiewiczowskiego „w uznaniu zasług na polu popularyzacji twórczości i postaci wielkiego poety polskiego” przyznał wtedy Andrzejowi Bukowskiemu Pamiątkowy Medal (wybity z okazji 100. rocznicy śmierci Adama Mickiewicza). Trzy lata później otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.

W kolejnych latach doc. Bukowski (zwłaszcza od 1956 r. gdy po raz pierwszy został rektorem WSP) podejmował starania o utworzenie w Gdańsku uniwersytetu. Temat ten poruszył w czasie konferencji środowiskowej zorganizowanej na WSP, poświęconej potrzebom gdańskiej humanistyki. Z jego inicjatywy powstał społeczny komitet organizacyjny Uniwersytetu Gdańskiego.

Był również współautorem memoriału w tej sprawie (którego tekst ukazał się w 1958 r. w „Gdańskich Zeszytach Humanistycznych”) wystosowanego zarówno do władz lokalnych, jak i krajowych. Wspomniane czasopismo (wydawanym przez WSP a następnie UG wespół z Instytutem Bałtyckim) powstało również z inicjatywy Andrzeja Bukowskiego, który przez niemal dziesięć lat był jego redaktorem naczelnym.

W 1958 r. doc. Bukowski został przewodniczącym Instytutu Bałtyckiego. Pełnił tę funkcję krótko, gdyż działalność tej placówki została niebawem zawieszona. Przyczynił się do reaktywowania instytutu w 1964 r.

Pod koniec lat 50. utworzył na WSP Zakład Kaszuboznawczy, którym kierował do 1969 r.

W 1959 r. ponownie wybrano go na rektora WSP (na kolejną trzyletnią kadencję).

Jak wspomniałam Andrzej Bukowski był członkiem Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki. W 1956 r. przyczynił się do przekształcenia tegoż towarzystwa w Gdańskie Towarzystwo Naukowe – organizację wielowydziałową, odpowiadającą nowym warunkom życia naukowego w naszym mieście. Wraz z jego utworzeniem TPN i S zostało rozwiązane.

W 1977 r. doc. Bukowski został członkiem honorowym GTN. W latach 1957 – 1991 redagował organ Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych tej organizacji, czyli „Rocznik Gdański”, w którym opublikował wiele swoich prac. Przyczynił się do podniesienia jego poziomu merytorycznego, dzięki czemu „Rocznik” zaliczany był wówczas do czołówki najbardziej liczących się naukowych czasopism regionalnych w Polsce.

Jan Data podkreśla, że pismo to okazało „się rodzajem, >arki przymierza między dawnymi i młodszymi laty<. >Rocznik Gdański< – Profesora ukochane dziecko – imponuje dzisiaj ogromem informacji i dokumentacji. Gdy czyta się po latach tomy >Rocznika<, widać, że Profesor bywał omylny w opiniach o ludziach i zdarzeniach, w ocenach idei – ale na krótką metę. Natomiast z perspektywy >dłuższego trwania< nie ulega kwestii, że nie mylił się, gdy wierzył w sens działań humanistycznych, gdy stawiał na lokalne – regionalne – siły i możliwości. Także na porządną dokumentację, pracowitość, rzetelność, klarowność”.

Prof. Bukowski był też jednym z organizatorów, a następnie członków utworzonego w drugiej połowie lat 50. Zrzeszenia Kaszubskiego; wszedł do Zarządu Głównego. Dziesięć lat później zrezygnował z członkostwa z powodu konfliktu z Lechem Bądkowskim; konfliktu ten dotyczył sposobu tłumaczenia „Życia i przygód Remusa”.

W 1958 r. ukazała się jego niezwykle cenna publikacja pt. „Pomorze Gdańskie. 1807—1850. Wybór źródeł” (Ossolineum, Wrocław), „zaopatrzona w obszerny wstęp i objaśnienia, wypełniająca lukę, jaka istniała w dotychczasowej historiografii pomorskiej”. Kolejną jego pracą zajmującą poczesne miejsce w jego dorobku było „Pomorze Gdańskie w powstaniu styczniowym” (w 1964 r. ukazała się książka, stanowiąca rozszerzoną i poprawioną wersję pracy opublikowanej wcześniej).

W międzyczasie opublikował dwie rozprawy poświęcone Florianowi Ceynowie – pierwszemu działaczowi kaszubskiemu, twórcy pisowni kaszubskiej i pierwszych utworów literackich w tym języku, zwanego też „budzicielem Kaszubów”: „Florian Ceynowa – twórca regionalizmu kaszubskiego. Szkic literacki” (1947 r.) i „Udział Floriana Ceynowy w powstaniach 1846, 1848 i 1863 roku w świetle nowych dokumentów” (1960 r.).

W 1964 r. Andrzej Bukowski otrzymał nominację na stanowisko profesora nadzwyczajnego.

W latach 60., 70. i 80. zorganizował kilka sesji naukowych:

• w 1965 r. „Województwo gdańskie w XX – leciu Polski Ludowej”
• w 1966 r. „Tradycje literackie Ziemi Gdańskiej” (sesja połączona ze Zjazdem Delegatów Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza)
• w 1972 r. dwie sesje naukowe zorganizowane w ramach obchodów „Roku Wybickiego”: ogólnopolska (zorganizowana w Gdańsku przez GTN) oraz lokalna w Kościerzynie
• w 1977 r. „Literatura gdańska i Ziemi Gdańskiej w latach 1945 – 1975”
• w 1983 r. „Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja”. Była to druga sesja naukowa poświęcona literaturze gdańskiej i Ziemi Gdańskiej po 1945 r. Prof. Bukowski zorganizował ją w ramach działalności Zakładu Kaszuboznawczego i realizowanych przezeń badań w zakresie powyższej problematyki.

Jak zauważył Jan Data „ogólnopolska sesja naukowa w ramach >Roku Wybickiego< (1972) – której [Andrzej Bukowski – przyp. aut.] był inicjatorem i organizatorem – oraz publikacje z nią związane (Józef Wybicki, 1972, Archiwum Wybickiego, t. 2, 1978; tom zbiorowy Józef Wybicki, 1975) spowodowały przywrócenie Wybickiemu należnej rangi w kulturze polskiej. Andrzej Bukowski przyczynił się walnie do wzniesienia Wybickiemu pomnika w Kościerzynie, a następnie do stworzenia Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie”.

Od początku lat 70. współpracował z redakcją kompendium „Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny (1984—1985)”. Ukazało się w nim łącznie 90 opracowanych przez niego haseł (dotyczących Pomorza Gdańskiego XIX i XX w.) poświęconych osobom, czasopismom, miejscowościom i regionom oraz Uniwersytetowi Gdańskiemu. Po utworzeniu wspomnianej gdańskiej uczelni zorganizował w niej – w ramach Instytutu Filologii Polskiej – Zakład Historii Literatury i Kultury Pomorza XIX i XX w., którego został kierownikiem.

W 1982 r. został profesorem zwyczajnym. Mimo przejścia na emeryturę, na życzenie władz UG, pozostał na uczelni i w dalszym ciągu kierował wspomnianym zakładem. Prowadził też seminarium magisterskie. Pracując na WSP, a następnie na UG w sumie wypromował piętnastu doktorów i blisko pięciuset magistrów.

Będąc na emeryturze kontynuował badania naukowe. Pracował nad książką poświęconą zagadnieniom związanym z pozytywizmem pomorskim. Jej dwa kolejne rozdziały zostały zamieszczone w serii 2 „Problemów literatury polskiej okresu pozytywizmu” (1983 r.) redagowanej przez Janinę Kulczycką – Saloni i Edmunda Jankowskiego. Ich kontynuacją była rozprawa opublikowana w „Roczniku Gdańskim”, pt. „Oświata i nauka w programie pozytywistycznym toruńskiego Towarzystwa Moralnych Interesów (1869—1884)”.

A kolei w tomie „XXV lat Teatru Dramatycznego w Gdyni” w 1985 r. ukazała się jego praca zatytułowana „Gdyńskie tradycje teatralne w okresie XX~lecia międzywojennego”. W tym samym roku Andrzej Bukowski wydał z rękopisu pamiętnik Pomorzanina z lat 1879 – 1920, napisany przez księdza Józefa Dembińskiego, a zatytułowany „Radości mało – goryczy dużo”. Profesor poprawił i objaśnił jego tekst oraz poprzedził wstępem.

Prof. Bukowski zmarł 14 II 1997 r. Cztery dni później został pochowany na gdańskim cmentarzu Srebrzysko. Żegnała go rodzina, przyjaciele, znajomi, władze UG, studenci i absolwenci tej uczelni.

Wspomnienie o prof. Andrzeju Bukowskim napisałam korzystając z:

• https://rcin.org.pl „Andrzej Bukowski (30 XI 1911 – 14 II 1997)” Jan Data „Pamiętnik Literacki” 1998, 3 str. 233 – 238 Instytut Badań Literackich PAN „Pamiętnik Literacki” Z. 3 1998 r.
• „Encyklopedii Gdańskiej”
• Wikipedii
• https://audiovis.nac.gov.pl

Maria Sadurska