• Wydarzenie:  SPOTKANIA Z HISTORIĄ – promocja albumu Tomasza Glinieckiego i Dmitriya Panto „Krzywy obraz wojny. Armia Czerwona w Gdańsku i Prusach w 1945 r.”
  • Miejsce: Muzeum II Wojny Światowej, Foyer (poziom – 2)
  • Czas: 22 stycznia 2020 r. (środa), godz. 17:30
  • Wstęp wolny

„Krzywy obraz wojny. Armia Czerwona w Gdańsku i Prusach w 1945 r.” to unikatowy album prezentujący niepublikowane w większości zdjęcia sowieckiego fotografa Arkadija Szajcheta, uwieczniającego walki żołnierzy 2. Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej na terenach dawnych Prus Zachodnich i Prus Wschodnich (obecnie województwo pomorskie i warmińsko-mazurskie). W albumie znajdują się m.in. zdjęcia dokumentujące skalę wojennych zniszczeń w Gdańsku, Elblągu, Tolkmicku, Fromborku i innych miastach, wykonywane w pierwszych miesiącach 1945 r.

Krzywy obraz wojny. Armia Czerwona w Gdańsku i Prusach w 1945 roku (ze wstępu).

Powojenna Polska, poddana dyktatowi Związku Sowieckiego w kwestiach politycznych i gospodarczych, ale także historiograficznych, przez kilkadziesiąt lat nie miała wystarczającego dostępu do archiwów, a za tym i możliwości ustalenia faktów oraz interpretacji zdarzeń. W ostatnim czasie jednak, w Federacji Rosyjskiej odtajniono i upowszechniono wiele dokumentów dotyczących konfliktu niemiecko-sowieckiego z lat 1941–1945. Dzięki temu również autorzy albumu mogli pozyskać, zarówno fotografie autorstwa Arkadija Szajcheta, jak i liczne dokumenty wojskowe, dotyczące walk i przebywania Armii Czerwonej na terenach dolnego biegu rzeki Wisły i wybrzeża Zatoki Gdańskiej.

Materiał ten stał się częścią badań nad propagandą i mitami wojennymi, fałszywie prezentującymi obraz „wyzwolenia”, w szczególności na przekazanych Polsce po wojnie tzw. Ziemiach Zachodnich i Północnych. Zamieszczone w publikacji zdjęcia i opisy dotyczą głównie terenów wchodzących w skład dzisiejszych województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Najważniejszym materiałem źródłowym były oczywiście zdjęcia. Zostały pozyskane do zasobu Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku z archiwum rodzinnego autora, będącego dziś w dyspozycji Marii Żotikowej, wnuczki Arkadija Szajcheta.

Album został podzielony na pięć rozdziałów. W początkowym zaprezentowane zostało umiejscowienie sowieckich fotokorespondentów wojennych w strukturze Armii Czerwonej, ich powinności i sposoby działania. Pokazano tu i opisano najważniejsze grupy tematów, jakie rejestrowano na zdjęciach podczas wypełniania wskazanych przez zwierzchników potrzeb propagandowych i informacyjnych.
Rozdział drugi przybliża operacje ofensywne 2. Frontu Białoruskiego na ówczesnym styku Prus Wschodnich i Zachodnich, czyli dzisiejszych ziemiach Polski północnej, ze szczególnym uwzględnieniem uczestnictwa w nich 5. Armii Pancernej Gwardii, w której służył oficer wykonujący fotografie.

W rozdziale trzecim ukazana została Armia Czerwona jako zwycięskie wojsko, które funkcjonuje na zdobytych terytoriach, należących dotąd do wroga. W niewielkim stopniu zważano wówczas na docelowe przekazanie tych ziem powojennej Polsce, prowadząc rabunkowy zbór mienia w ramach reparacji wojennych. Także zachowania czerwonoarmistów dalekie były od humanitaryzmu – w wielu przypadkach cechowało je pijaństwo, grabieże, gwałty i podpalenia.


Oddzielny rozdział skonstruowano z fotoreportaży autorstwa Arkadija Szajcheta. W kilku wybranych przypadkach, przedstawione na zdjęciach zdarzenia zostały opisane w tekstach opartych na zazwyczaj nieznanych dotąd materiałach źródłowych, stawiających działania fotoreportera, a za jego przykładem funkcjonowanie sfery informacyjnej Armii Czerwonej, w zupełnie nowym świetle. Jest to wyjątkowy materiał, dowodzący celowej inscenizacji zdarzeń oraz propagandowego charakteru fotografii wojennej.

Ostatni rozdział jest szerzej ujętym biogramem autora zdjęć, ukazującym fotoreportera jako postać żyjącą i funkcjonującą w Związku Sowieckim jako państwie totalitarnym, a jednocześnie poświęcającą się pasji fotografowania bez względu na ponoszone konsekwencje i późniejsze oceny swej działalności.

O książce rozmawiać będą autorzy publikacji: Tomasz Gliniecki i Dmitriy Panto. Dyskusję poprowadzi Wojciech Grott.

dr Tomasz Gliniecki – historyk, pedagog, dziennikarz. Autor licznych prac popularyzujących i budujących tożsamość miejsca, zwłaszcza w wymiarze regionalnym – wystaw muzealnych, zajęć i wydarzeń kulturalnych, książek i artykułów prasowych, audycji radiowych i dokumentów filmowych.

dr Dmitriy Panto  –  pracownik Działu Naukowego Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Do jego zainteresowań badawczych należą historia Kościoła Katolickiego w Cesarstwie Rosyjskim i ZSRS, stalinowski terror oraz deportacje narodów do ZSRS.

Gdańsk Strefa Prestiżu, materiały prasowe


Discover more from Gdańsk Strefa Prestiżu

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Dodaj opinię lub komentarz.